Beeld Trouw

ColumnIrene van Staveren

Zo wordt nul rendement op je eigen spaarrekening tenminste nog positief maatschappelijk rendement

Wij zijn een spaarzaam volkje. De Nederlandsche Bank berekende dat we vorig jaar wederom met z’n allen meer hebben gespaard dan voorheen. En dat terwijl de rente bijna nul is. Er zijn twee theorieën over deze spaarzin. De eerste zegt dat we minder sparen als de rente laag is en meer sparen als de rente hoog staat. Die theorie kan dus het raam uit.

Dat had de Britse econoom John Maynard Keynes trouwens al gezegd. Hij stelde namelijk dat mensen verschillende motieven hebben om te sparen, waaronder de behoefte om een buffertje aan te leggen voor slechte tijden. Een buffertje waar je makkelijk bij kunt, dus geen aandelen of investeringen in vastgoed.

Deze tweede theorie zegt dus dat we sparen ongeacht de rentestand, omdat we simpelweg een spaardoel hebben (de keuken verbouwen bijvoorbeeld) of omdat we iets achter de hand willen houden voor het geval dat. Het zou zelfs zo kunnen zijn dat we juist meer gaan sparen bij een lage rente, want vanzelf groeit het bedrag niet meer aan.

Achteruitsparen

Nu er een negatieve rente aankomt voor mensen met meer dan, zeg, een ton op de bank, moeten we zelfs harder gaan sparen om een gelijkblijvend bedrag te houden. Anders wordt het achteruitsparen. Toch zullen ook dan nog veel mensen spaargeld aanhouden. Want juist bij vermogenden gaat er al vermogensbelasting vanaf – de negatieve spaarrente voelt dan als een kleine belastingverhoging. En nee, die komt niet in de zakken van de banken terecht, maar wordt verrekend met de boeterente die banken betalen aan de Europese Centrale Bank (ECB) voor het verplicht stallen van een deel van hun liquiditeiten.

Voor de gewone sterveling, met een spaarsaldo van een paar duizend of hooguit een paar tienduizenden euro’s wordt de rente vooralsnog niet negatief bij de meeste banken. Maar ongeacht de rente zullen we met z’n allen stoïcijns blijven doorsparen. Want wat is het alternatief? We leven in onzekere tijden, dus een buffer blijft verstandig. Zeker voor al diegenen met flexibel werk, zzp’ers zonder arbeidsongeschiktheidsverzekering en pensioen, en eigenwoningbezitters die binnenkort wellicht een warmtepomp of zonnepanelen willen of moeten aanschaffen.

Groene spaarvormen

Renteloos sparen voor groene investeringen in de eigen woning is trouwens niet zo gek. Het gebrek aan groei van je spaarsaldo wordt ruimschoots gecompenseerd door de hogere opbrengsten en lagere kosten van de nieuwste generatie zonnepanelen – zo scoor je toch nog rendement. En voor degenen met een huurwoning is het voorkomen van achteruitsparen misschien een reden om met een deel van dat geld groen of sociaal te sparen of te beleggen. Zo wordt nul rendement op je eigen spaarrekening tenminste nog positief maatschappelijk rendement. Er bestaan groene spaarvormen met een vrijstelling van vermogensbelasting. Of je kunt meedoen aan crowdfunding van mooie projecten waarmee je terugverdient, niet in geld maar in het product, zoals vrijkaartjes voor een theatervoorstelling in je stad.

Toch zijn wij met al dat sparen geen braaf volkje dat leeft volgens het gezegde van de kost gaat voor de baat uit. Integendeel, zo heeft het IMF berekend. Wij zijn ook het land waarin huishoudens de hoogste schulden hebben ten opzichte van het bbp: 105 procent. Dat zit voornamelijk in hypotheken, maar ook in studieleningen en kredieten bij online winkels en autoleningen. Ter vergelijking: in Duitsland bedraagt de schuld van huishoudens slechts 53 procent van het bbp. We sparen dus veel, maar we lenen er ook flink op los.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden