Opinie Celibaat

Zo nieuw zijn gehuwde priesters echt niet

Misschien zeggen we over tien jaar dat de schaarste aan priesters in het Amazonegebied de hele kerk tot zegen is geweest, aldus Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis en geschiedenis van de theologie aan Tilburg University en gasthoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven.

Dit weekend werd het slotdocument van de bijzondere assemblee van de bisschoppensynode over de Pan-Amazone Regio gepubliceerd. Tot ieders verrassing stemden maar liefst 128 van de 185 ­synodevaders voor de afschaffing van de kerkrechtelijke verplichting van het celibaat voor priesters in dit gebied. Omdat er in hun regio te weinig mannen zijn die celibatair priester willen zijn, blijven veel gelovigen verstoken van de eucharistieviering. Dit is voor de meeste synodevaders onverteerbaar en dus willen zij het celibaat als kerkrechtelijke voorwaarde voor de priesterwijding opgegeven zien. De afschaffing van het celibaat als wettelijke verplichting is nu meer nabij dan ooit. Dit is niet zo’n dramatische breuk met het verleden als het lijkt.

Ten eerste zijn er in het vroege christendom gehuwde priesters en bisschoppen geweest. Augustinus zegt bijvoorbeeld in een preek dat het hem best is dat er gehuwde priesters zijn, maar dat hij niet voornemens is gehuwde mannen voor zijn bisdom Hippo te gaan ­wijden. Duidelijk wordt dan dat ze er waren; overigens ook met velen. Maar dat hij ook goed kon leven met gehuwde priesters en bisschoppen bewijzen zijn warme, vriendschappelijke contacten met bisschop Paulinus van Nola en diens vrouw Therasia. Weliswaar leefden die als kloosterlingen. Maar ze waren getrouwd. Terugkeer naar de ontkoppeling van het verplichte celibaat van het priesterschap is dus in zekere zin een terugkeer naar een praktijk in de vroege kerk, ook al maakten vooral ongehuwde priesters en bisschoppen in de wereldkerk de dienst uit.

Het aanzien van de clerus zal wereldwijd veranderen

Ten tweede zijn er al vele gehuwde rooms-katholieke priesters. Gehuwde predikanten of anglicaanse priesters die katholiek willen worden, kunnen voor de wijding tot priester in de katholieke kerk in aanmerking komen en (toch) gehuwd blijven.

Ten derde zijn er oosterse kerken, die met ‘Rome’ geünieerd zijn. Hun positie is geregeld in het Wetboek voor de Oosterse Kerken. Hierin is het celibaat voor priesters niet verplicht; voor bisschoppen wel. Een priesterstudent van de roetheens-katholieke kerk mag een vriendin hebben, met haar trouwen en zich dan tot priester laten wijden. Een priesterstudent van de rooms-katholieke kerk moet een keuze maken tussen huwelijk of wijding, terwijl beide studenten katholiek en pausgetrouw zijn.

Als de bisdommen in het Amazonegebied geen eigen amazonisch-katholiek ritus binnen de katholieke kerk gaan vormen en priesters in het Amazonegebied mogen huwen, dan staat het celibaat als wettelijke verplichting voor het priesterschap in de wereldkerk op losse schroeven. Stel dat bisschoppen uit het Amazonegebied gehuwde priesters ter beschikking gaan stellen aan andere bisdommen, dan zal het aanzien van de clerus wereldwijd veranderen.

Leven in gedoogde hypocrisie

Misschien zeggen wij over tien jaar wel dat de schaarste aan priesters in het Amazonegebied de hele kerk tot zegen is geweest. Er zijn dan meer priesters omdat een voor velen onoverkomelijk obstakel, de celibaatsplicht, is weggenomen. Bovendien is de clerus dan ook in het Westen met gehuwde én ongehuwde priesters gevarieerder en ontstaat er tussen hen een elkaar verrijkende dynamiek waarvan de gelovigen de vruchten plukken.

Tot slot wordt een oud probleem ­opgelost. Al eeuwen houden priesters er al dan niet heimelijk vriendinnen op na. In vele Afrikaanse bisdommen is dit zelfs structureel, omdat je als man zonder vrouw niets voorstelt. Als de celibaatsplicht wordt opgeheven hoeven toekomstige priesters in dit continent niet meer in een soort gedoogde hypocrisie te leven en kunnen een eerlijke keuze maken. Zo wordt de kerk ­authentieker.

Het woord is aan de paus. Alleen hij beslist. Het tromgeroffel voor de grote apotheose is in het Amazonegebied al aangezwollen.

Lees ook:

De afschaffing van het celibaat gaat nog wel even duren, denken deze Nederlandse katholieken

Sta toe dat gehuwde mannen in het Amazonegebied ook priester kunnen worden, luidde zaterdag het advies van de bisschoppen in Rome. 

Als het aan de bisschoppensynode ligt, zijn er straks gehuwde priesters

Gehuwde priesters kregen van de bisschoppen het groene licht, maar het diaconaat voor vrouwen is nog ver weg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden