Zingeving

Zo krijgen leraren weer respect

Een klaslokaal van het Christelijk Gymnasium Sorghvliet. Beeld Anp
Een klaslokaal van het Christelijk Gymnasium Sorghvliet.Beeld Anp

Op de pont naar Amsterdam-Noord, die achter het Centraal Station vertrekt, stonden gistermorgen een paar leerlingen te praten over een van hun leraren. "Hij behoort tot de beste vijftig. Ter wereld, hè. Niet in Nederland, maar ter wereld!"

Henk Steenhuis

Van de rest van het gesprek ving ik weinig op, de leerlingen schoven door naar de voorkant van de pont. Thuis zocht ik het op: Jasper Rijpma van het Hyperion Lyceum in Amsterdam staat op de shortlist van vijftig docenten die in aanmerking komen voor de Varkey Foundation Global Teacher Prize, een prestigieuze prijs voor docenten. Hij is gekozen uit meer dan twintigduizend nominaties.

Wil je de status van het beroep leraar verhogen, dan heeft het niet zo veel zin een veertiende maand voor te stellen, zoals de PvdA begin deze maand in zijn 'Actieplan Docent' deed. Dat respect zit ergens anders.

Maar respect is wel belangrijk. Enkele jaren geleden onderzocht de Rijksuniversiteit Groningen wat Nederlanders als de belangrijkste deugd ervoeren. Het bleek dat Nederlanders het eens waren: de moderne deugd respect stond bovenaan. Een vergelijkbare conclusie trok het 'Mercers what's working onderzoek 2011', uitgevoerd onder 1.800 werknemers: "Salaris verliest het van respect."

Respect is een lastig woord.
In een gesprek met Trouw zei minister Lodewijk Asscher ooit: "Als je mensen niet ziet, als je ze negeert, haal je iets af van hun wezen, hun menselijkheid. Respect is dat je ziet en waardeert wat een agent en leraar doet." Gezien worden sluit ook aan bij de letterlijke betekenis van respect: het woord komt van het Latijnse woord re-spicere, 'terugkijken', 'omkijken'.

De wens gezien te worden, hoorde ik tijdens mijn journalistieke onderzoek naar zingeving op de werkvloer geregeld. Ook in mijn gesprekken met vertegenwoordigers uit het onderwijs. "Van buitenaf wordt er vaak op het primair onderwijs neergekeken," zei iemand. Een ander: "Als ik één tip aan de minister voor het onderwijs mag geven is het: zie ons."

De Amerikaanse sociaal psycholoog Roy Baumeister beschrijft in zijn boek 'Meanings of life' de behoefte die wij mensen hebben doelen na te streven. De redenen waarom we doelen nastreven verschillen, schrijft Baumeister, maar de doelen zelf ook. Hij gebruikt er verschillende woorden voor, die niet allemaal makkelijk naar het Nederlands zijn over te zetten. De eerste: purpose, dit is de meest letterlijke, doel, betekenis, zin, nut. Daarnaast onderscheidt Baumeister ook nog value, waarde. We streven naar iets omdat wij dat waardevol vinden. Hij onderscheidt ook nog: self-worth. Hier zou ik het streven naar respect onder scharen. Als jij gezien wordt, als jou respect gegeven wordt, verhoogt dat je eigenwaarde.

Jasper Rijpma, hier in RTL Late Night Beeld YouTubekanaal RTL Late Night
Jasper Rijpma, hier in RTL Late NightBeeld YouTubekanaal RTL Late Night

Gezien en gerespecteerd

Jasper Rijpma van het Hyperion Lyceum is gezien, hij wordt gerespecteerd. Eerst door een docent die hem nomineert, dan door de jury van een gezaghebbende prijs, dan door de leerlingen op de pont en dan ook door de media, want gisteravond zat hij bij Umberto Tan in RTL Late Night. Als een voetballer die een mediatraining heeft doorlopen, prees hij in de uitzending natuurlijk niet zichzelf, en hij sprak ook niet over zijn gestegen eigenwaarde, want dat zouden we al snel ijdel vinden. Hij prijst het hele team. "Leraar zijn is altijd teamwork. Het gaat niet alleen over mij, we zijn samen verantwoordelijk voor de leerlingen."

Hij ziet zichzelf als ambassadeur voor leraren. "Ik kan dit mooie vak vertegenwoordigen." Dat deed hij in 2014 ook al eens, toen hij Leraar van het Jaar werd in Nederland. Rijpma zet zich op school vaak in voor leerlingen die door anderen worden opgegeven. Daarbij verwijst hij naar zijn eigen jeugd, toen hij meer was geïnteresseerd in 'wat er op straat gebeurde' en toen hij 'foute vrienden' had. Rijpma: "Toen ik vijftien was, kwam ik in de jeugdgevangenis terecht. Ik heb dat deel van mijn jeugd gemist en wil voorkomen dat kinderen dezelfde route bewandelen als ik."

In het interview zie je de doelen zoals Baumeister ze beschreef voorbij komen. Want Rijpma heeft een duidelijk purpose: hij wil voorkomen dat leerlingen dezelfde route doorlopen. De nominatie voor een grote prijs zorgt ervoor dat een leraar gezien en geprezen wordt door miljoenen in het land. Wie wil er nou geen les hebben van zo'n man!

Zo zie je dat het respect dat Rijpma ten deel valt, de hele beroepsgroep goed kan doen. Beter dan welke veertiende maand dan ook. En dit is slechts de nominatie. Wat gebeurt er als Rijpma de prijs wint?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden