Beeld Trouw

ColumnIrene van Staveren

Zo kan Europa ons door de crisis helpen

De steunmaatregelen van de regering voor ondernemers die plotseling zonder inkomsten komen te zitten zijn geheel terecht. Zoals boeren en tuinders hulp krijgen bij ­gewasschade door extreem weer, verdienen nu andere sectoren hulp. Ik hoop dat de aangekondigde maatregelen ruimhartig worden toegepast. Hetzelfde hoop ik voor de versoepelde aangifteregeling van de ­Belastingdienst, de toeslagenaffaire indachtig.

Ook is verstandig macro-economisch beleid nodig om het economische effect van de coronacrisis te lijf te gaan. En dat moet vooral op Europees niveau worden uitgevoerd. Twee maatregelen schreeuwen erom zo snel als mogelijk te worden ingevoerd. Ten eerste de uitgifte van eurobonds (Europese obligaties) naast staatsobligaties van individuele Europese landen. Dat is hard nodig om ook zwakkere eurolanden in staat te stellen om tegen een betaalbare rente geld te lenen op de kapitaalmarkten. Met dat geld kunnen overheden in heel Europa ­getroffen ondernemers steunen. Onze eigen miljardenuitgaven voor die hulp kunnen we makkelijk financieren – beleggers kopen graag Nederlandse staatsobligaties en de minister van financiën hoeft er geen onnodig hoge rente voor te betalen. Dat is anders voor landen als Italië en Spanje, die zwaar zijn getroffen door het coronavirus. Om die landen ook in staat te stellen tegen een redelijke rente het oplopende tekort op de staats­begroting te financieren, is het dus van groot belang dat ze geld kunnen ophalen via eurobonds. Ik hoop dat de verbroedering die we binnen landen zien optreden in ­reactie op de crisis zich gaat uitbreiden naar Europese solidariteit, al was het maar om de euro te redden.

Ik ben het vrijwel nooit eens met Trump, maar nu wel

De tweede maatregel die in de eurozone genomen zou moeten worden, is ondersteuning van economisch zwakke huishoudens met een eenmalige gift. Ik ben het vrijwel nooit eens met de Amerikaanse president, maar ik moet toegeven dat hij met een goed voorstel komt, namelijk om elk huishouden zo’n duizend dollar te geven. In Europa zou deze maatregel kunnen worden uitgevoerd door de Europese Centrale Bank (ECB). Zoiets werd al vijftig jaar geleden voorgesteld door Milton Friedman, een rechtse econoom met wie ik het doorgaans evenmin eens ben. Hij noemde het treffend helikoptergeld. Zo’n eenmalige gift van de ECB aan alle ­Europese huishoudens drukt niet op de staatsschuld, want het geld komt niet uit de staatskas van Europese landen, maar van de ECB, die al een paar jaar lang iedere maand bakken geld in de economie pompt via commerciële banken. Dat doet de centrale bank in de hoop dat de banken het geld uitlenen om zo de Europese economie verder aan te jagen.

Een deel van deze monetaire financiering vindt haar weg naar allerlei riskante waardepapieren. Nee, laat de ECB de komende maanden dat geld maar eens op de bankrekeningen van burgers storten. Dat gaat nog makkelijker als er tevens wordt besloten dat elke burger een bankrekening bij de ECB krijgt. Een veilige haven voor spaargeld, maar ook een kanaal om financiële steun te ontvangen. Als wij dat in Europa nou eens snel regelen, dan kan Trump dat weer afkijken bij ons.

Beide maatregelen kunnen ook worden gecombineerd. Als de ECB de eerste eurobonds koopt, dan worden de schatkisten meteen gevuld. De kapitaalmarkten zijn op dit moment wellicht te verward om de toestroom van staatsobligaties van over de hele wereld en daar bovenop eurobonds aan te kunnen. Net zoals toenmalig ECB-president Mario Draghi eerder de euro en de Europese eenheid redde met onorthodox beleid, kan Christine Lagarde, de nieuwe ECB-president, dat nu doen.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden