null Beeld

ColumnJames Kennedy

Zo denken de partijen over religie: als culturele traditie, ethische opdracht, of staatkundige maatstaf

God is misschien verdwenen uit de Tweede Kamer, maar dat geldt niet voor verwijzingen naar religie. Vooral in de verkiezingscampagnes is religie onderwerp van debat. De verkiezingsprogramma’s laten zien dat religiekritiek vooral uit seculier-rechtse hoek komt, met name vanuit de VVD.

De meeste partijen benadrukken dat je mensen niet mag discrimineren, ook niet op basis van geloof. Maar als je een laag dieper kijkt, is er wel verschil in de aandacht voor religie.

De linkse partijen zeggen het minst over religie en formuleren behoedzaam. GroenLinks wil seksueel misbruik integraal aanpakken ‘in het onderwijs, bij (sport)verenigingen en in (religieuze) instellingen’. De PvdA wil dat ‘iedereen de vrijheid’ heeft ‘zich te ontworstelen aan (religieuze) groepsdruk’. De SP wil (en zo ook meerdere partijen) de buitenlandse financiering van politieke en religieuze instellingen verbieden. Bij het verbod op onbedwelmd slachten mag volgens de Partij voor de Dieren geen uitzondering meer gemaakt worden voor de ‘religieuze slacht’. D66 zegt het meest, waaronder dat religieuze scholen geen leerlingen mogen weigeren. Als de linkse partijen refereren aan religie – dat doen ze niet vaak – willen ze de macht van religieuze groepen inperken wanneer dat nodig is.

‘We don’t do God’

CDA, CU en SGP zijn – zoals te verwachten – het positiefst over religie en religieuze organisaties, en zijn voorvechters van godsdienstvrijheid. Ze waarderen maatschappelijke organisaties en koesteren hun vrijheid om hun eigen plan te trekken. Maar de toonzetting van elk programma is echt heel anders. ‘We don’t do God’, sprak een adviseur de gelovige premier Tony Blair vermanend toe. Het CDA lijkt dit ook te belichamen. Wel benadrukt de partij dat ‘religie en kerkgenootschappen een essentiële rol’ hebben in de maatschappij, maar wat die inhoudt is niet duidelijk. Religie geeft net als ‘folklore’ en tradities kleur aan de samenleving en een identiteit aan mensen. Maar ze heeft niet direct een normerende waarde.

Voor de ChristenUnie is religie – specifiek het christendom – vooral een ethische opdracht. Die komt tot uiting in de zorg voor Gods schepping en de beschermwaardigheid van het leven.

De staatkundig gereformeerden zijn zeker niet gespeend van ethiek – christelijke vluchtelingen en vervolgde minderheden krijgen veel steun – maar het christendom is voor de SGP vooral een norm voor de samenleving.

Religie als culturele traditie, als ethische opdracht of als staatkundige maatstaf – zo verschillen deze drie christelijke partijen. Denk is misschien een vierde variant. Hoewel het geen religieuze partij is, wil Denk zich sterk maken om ‘moslimhaat’ te bestrijden en dus een specifieke geloofsgroep te beschermen.

Oer-Hollandse waarde

Het is vooral op rechts waar je de strijdbaarheid vindt, en dan vooral gericht tegen de islam. De PVV noemt religie slechts eenmaal, om te beweren dat de islam geen religie is. Verder komt de islam zo’n 40 keer (negatief) voor in hun programma. JA21 wil de rol van de islam in het straatbeeld en in de school terugdringen. FvD is opvallend positief over christelijk onderwijs als ‘hoeksteen’ van het ‘onderwijslandschap’, maar wil extra streng zijn op islamitische scholen. Het wil een ‘Wet bescherming Nederlandse waarden’ die alle (religieuze) instanties in Nederland moeten onderschrijven, waaronder het recht om religie te ‘ridiculiseren’.

De VVD is het meest interessant. Zij spreekt vrij weinig over de islam, maar het programma verbindt religie met het afdwingen van geboden. De partij is ­tegen ‘religieuze onderdrukking’ en wil religieuze organisaties ‘die op grond van hun geloof geweld prediken’ verbieden. De VVD roept op ‘tot gerichte aandacht voor acceptatie van lhbti’ers in ­religieuze gemeenschappen zoals de Biblebelt en gesloten islamitische gemeenschappen’. De standpunten zelf worden gedeeld door meerdere partijen (ook D66), maar de teneur, ondanks een paar uitzonderingen, spreekt van religie als dwingeland, waartegen opgetreden moet worden.

Religie als onderwerp van ­debat zal voorlopig niet uit de ­Kamer verdwijnen. Laten we ­hopen dat het nieuwe parlement nog altijd de betekenis kent van een andere oer-Hollandse waarde: verdraagzaamheid.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden