null

OpinieGgz

Zitten we massaal bij de psychiater? Welnee!

Beeld Anita Huisman

De suggestie dat onze steeds fragielere psyche leidt tot explosieve ggz-uitgaven is nergens op gebaseerd, betoogt ouderenpsychiater Manon Kleijweg.

De vermeende erbarmelijke staat van onze psyche staat al enige tijd volop in de belangstelling. De psychiatrie kampt met wachtlijsten en de verklaring wordt gezocht in een ‘massaal’ lijden aan stress, burn-out en eenzaamheid, uitgelokt door de eisen van de moderne maatschappij. Zoals hoogleraar psychiatrie Damiaan Denys toelicht in talloze talkshows, zijn boek Het tekort van het teveel en interviews, ook in Trouw (30 oktober 2020): “We willen veel, het tempo ligt hoog, iedereen wil de bes­te zijn. Je ziet veel mensen te hard werken. Het woord falen durven we niet meer te zeggen. Alles moet opgelost worden door de ggz.”

Onze welvaart zorgt er volgens Denys voor dat we mentaal steeds fragieler worden. Psychiaters komen niet meer toe aan ernstig lijden: ze hebben hun handen vol aan managers met zingevingsproblemen en de geestelijke veerkracht van een brosreep. Dit fenomeen zou gepaard gaan met een explosieve groei aan ggz-professionals en uitgaven.

Het aantal daalt. Al jaren

Alleen: het cijfermatige fundament van deze dystopische bespiegelingen schiet bij nadere beschouwing volledig tekort. Niet alleen is het vóórkomen van psychische aandoeningen in Nederland sinds de eerste metingen door Trimbos al 25 jaar stabiel, het aantal volwassenen in behandeling in de psychiatrie (in beleidstermen ‘specialistische ggz’ ) stijgt helemaal niet. Het daalt. Al jaren.

Uit cijfers van het CBS blijkt dat het aantal volwassenen in de specialistische ggz tussen 2010 en 2016 met een derde kromp. Inmiddels worden volgens verzekeraarsdataburo Vektis 533.000 volwassenen, 3,9 procent van de volwassen Nederlanders, behandeld in de specialistische ggz. Bij lange na niet die 6 à 7 procent dus die volgens Denys dringend toe is aan behandeling door een psychiater.

Verhoogde drempel

Dit is te danken aan twee decennia beleid om medische kosten te beteugelen, onder andere door zogenaamde substitutie: overheveling van medisch specialistische behandeling naar de huisartsenpraktijk. Lichte psychische klachten worden sindsdien opgepakt door praktijkondersteuners van de huisarts (POH-ggz) en vrijgevestigd psychologen (generalistische basisggz). Zorgverzekeraars verhoogden de drempel voor de psychiatrie door alleen nog de ernstige psychiatrische aandoeningen te vergoeden. De helft van de 1,1 miljoen volwassen ‘ggz-patiënten’ wordt inmiddels in de huisartsenpraktijk behandeld, zo’n 200.000 in de generalistische basisggz.

Met succes, want de ggz-uitgaven gingen daarmee exact gelijk op met de uitgaven aan de hele gezondheidzorg, een verdubbeling in twintig jaar naar respectievelijk 7 miljard en 106 miljard. Veel geld, maar Nederland is qua zorgkosten in Europa al jaren een middenmoter, met 10 procent van het bbp. Ook de groei van het aantal psychiaters loopt parallel aan het totaal aantal artsen.

Dat neemt niet weg dat er nog altijd minimaal 38.000 mensen wachten op specialistische psychiatrische behandeling. Dit ná zorgvuldige selectie door de huisarts. In Nederland, met ’s werelds hoogste psychiaterdichtheid na Noorwegen en Monaco. Een groep wachtenden die bepaald niet gebukt gaat onder welvaart, maar bij wie de geestelijke last van chronische psychose, terugkerende depressies en ernstig trauma wordt verzwaard door uitsluiting, een slechte fysieke conditie, een veel lagere levensverwachting en niet te vergeten: armoede.

Klakkeloos

De door Denys geopperde boosdoeners, namelijk marktwerking en medicalisering van sociale problemen, worden in de meeste verkiezingsprogramma’s klakkeloos overgenomen.

Doorgeschoten marktwerking is echter niet waarschijnlijk: wachtlijsten bij een krimpende ‘productie’ roepen eerder nostalgische herinneringen op aan de Sovjeteconomie. Een aannemelijker oorzaak is de monopolisering van de specialistische ggz, waarbij het leeuwendeel van de psychiatrische zorg geleverd wordt vanuit enkele provinciegrote mega-instellingen, too big to fail, die de zorgverzekeraars onder druk zetten door de deur dicht te houden.

Lees ook:

‘Er zijn niet te weinig psychiaters, er zijn er te veel’

Psychiater Damiaan Denys vindt dat zijn eigen sector slecht presteert. Deze week verscheen een boek waarin hij de Nederlandse geestelijke gezondheidszorg de maat neemt. ‘Er zijn niet te weinig psychiaters, er zijn er te veel’.

Geef de allerzwaksten in de ggz prioriteit en stop met de papierwinkel

Stop met het pappen en nathouden in de GGZ, bepleit Aart Fokkema, vader een chronisch psychotische zoon.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden