opinie

Zet niet alleen in op de warmtepomp

Installatie van een warmtepomp. Beeld ANP

Nederland wil van het gas af. We kijken echter te weinig naar echt duurzame alternatieven, betoogt Marco van Schaik, adviseur water en energie.

Woningen in Nederland moeten de komende decennia van het aardgas af. In diverse wijken experimenteren gemeenten en netbeheerders met deze enorme opgave. Het populairst zijn elektrische oplossingen. Dit betekent dat individuele warmtepompen de woningen moeten verwarmen. Ook worden voorstellen gedaan om over enkele jaren een verbod in te stellen op het installeren van nieuwe cv-ketels. Het ontbreekt daarbij echter aan een strategie voor een zo duurzaam mogelijke warmtevoorziening.

Allereerst moet de vraag naar warmte zoveel mogelijk worden beperkt. Daarnaast moet de lokaal en regionaal beschikbare warmte worden benut. Voor de resterende warmtevraag moeten we gebruikmaken van duurzame bronnen.

Over het belang van goede woning-isolatie bestaat brede overeenstemming. Nog onvoldoende aandacht is er voor het benutten van bestaande warmtebronnen. De industrie loost nog veel warmte in het milieu. Maar ook koelhuizen, datacentra, winkels en andere gebouwen waar wordt gekoeld, lozen warmte naar het oppervlaktewater en de lucht. De effecten van klimaatverandering worden hierdoor versterkt, vooral in de stad.

In het grootste deel van Nederland is de ondergrond geschikt om deze warmte op te slaan, zodat die in de winter kan worden benut. Ook oppervlakte- en afvalwater (bijvoorbeeld riolering) zijn geschikte warmtebronnen. Ook zomerwarmte kunnen we in de ondergrond opslaan om in de winter te benutten. Volgens een raming van de Unie van Waterschappen kunnen we hiermee 25 tot 40 procent van de gebouwde omgeving verwarmen. Gerealiseerde projecten hebben vaak terugverdientijden van minder dan tien jaar. Ook warmte uit de diepe ondergrond, de geothermie, biedt grote kansen maar heeft nog onbekende risico's.

Om deze warmte te benutten zijn warmtenetten nodig. Warmtenetten zijn een grote investering, maar ze gaan ook lang mee, vergelijkbaar met de levensduur van rioolbuizen. Warmtenetten zijn rendabel bij een woningdichtheid van ten minste twintig tot vijfentwintig woningen per hectare, de dichtheid in de meeste woonwijken.

Individuele warmtepompen gebruiken veel elektriciteit. Ook in een goed geïsoleerde woning neemt het elektriciteitsgebruik met 40 tot 70 procent toe. Als op grote schaal wordt overgeschakeld op individuele warmtepompen, groeit de elektriciteitsvraag sterk en daarmee ook de benodigde hoeveelheid windturbines en zonneweiden. Op koude winterdagen zal de vraag naar elektriciteit zeer groot zijn. Vaak is er juist dan weinig wind- en zonne-energie beschikbaar. Er moeten dus enorme hoeveelheden elektrische energie worden opgeslagen om in de vraag te voorzien. De hiervoor vereiste accu's hebben veel schaarse grondstoffen nodig.

Voor de transitie naar duurzame warmtevoorziening is het daarom wenselijk om in wijken met voldoende woningdichtheid over te schakelen naar warmtenetten. Dat gaat niet van vandaag op morgen. Een individuele warmtepomp heeft een levensduur van ongeveer vijftien jaar en kan een verantwoorde tussenstap zijn als de komende vijftien jaar nog geen warmtenet wordt aangelegd. Een prikkel tot aanschaf van een warmtepomp heeft echter het risico dat bewoners niet meer bereid zijn om later opnieuw te investeren in aansluiting op een warmtenet. Het is daarom beter om individuele warmtepompen alleen te stimuleren in gebieden waar warmtenetten niet rendabel zijn. Daarmee komen extra middelen vrij om in te zetten op woningisolatie en aanleg van warmtenetten.

Gemeenten moeten de komende jaren alternatieven voor aardgas vastleggen in warmtetransitieplannen. Een zo duurzaam mogelijke warmtevoorziening zou het uitgangspunt moeten zijn.

Lees ook: Hoe verwarmen we ons huis als de cv-ketel over drie jaar verboden is?

De traditionele cv-ketel, waarvan er jaarlijks zo’n 350.000 worden vervangen, moet binnen drie jaar in de ban worden gedaan, zo wil een brede ‘klimaatcoalitie’. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden