Commentaar

Zelfbeschikking over het eigen leven kent haar grenzen

Deze week staat voor het eerst een arts voor de strafrechter omdat het Openbaar Ministerie, in navolging van het centraal medisch tuchtcollege, vindt dat zij een euthanasie niet zorgvuldig heeft uitgevoerd. Het OM wil duidelijkheid over het toepassen van de wet. Het gaat om een verpleeghuisarts die euthanasie verleende aan een 74-jarige vrouw die door voortschrijdende dementie in het verpleeghuis was beland. Precies het moment waarop ze euthanasie wilde, zoals ze al eerder had gezegd, en ook schriftelijk vastgelegd.

Centraal staat de vraag of die verklaring en haar lijden duidelijk genoeg waren: de patiënte had erbij gezet dat ze zelf het moment rijp moest achten. Daar begonnen de misverstanden, hoe verder deze ziekte voortschrijdt, hoe minder iemand daartoe in staat moet worden geacht. Zo werd deze verpleeghuisarts opgezadeld met het probleem, dat via de toetsingscommissie en tuchtrechter bij het OM belandde. Maar waar die eerdere instanties op deze onhelderheid in de verklaring wezen, valt het OM er opvallend genoeg niet over. Dat redeneert: de vrouw was toen ze de verklaring opstelde in de overtuiging dat ze alleen euthanasie kon krijgen als ze wilsbekwaam was. Dit verschil in beoordeling roept al de vraag op of de helderheid wel kan worden gegeven.

Een schier onmogelijke opdracht

Zoals ouderenspecialist Bert Keizer gisteren maar weer eens herhaalde in deze krant is een verklaring allerminst een garantie voor euthanasie. In dit geval, bij vergevorderde dementie, moet de arts vlak voor de uitvoering zich ervan vergewissen of de patiënt inderdaad ondraaglijk lijdt. Een schier onmogelijke opdracht. De patiënte in deze zaak liet herhaaldelijk blijken dat ze ernstig leed onder haar situatie, maar in gesprekken over euthanasie gaf ze geen eenduidig beeld. Het OM maakt nu als punt dat de verpleeghuisarts hierover een diepgaander gesprek had moeten voeren. Of dat had gescheeld, is niet duidelijk. Het OM erkent dat de arts het goed bedoelde en het belang van de patiënte voor ogen had. Daarom eist de aanklager geen straf. Maar een ernstige onzorgvuldigheid betekent volgens de euthanasiewet dat er niet anders dan sprake van moord kan zijn. De rechter mag nu de knoop doorhakken.

Of daardoor ook over euthanasie bij vergevorderde dementie duidelijkheid ontstaat, is maar de vraag. Volgens de wet is dit niet geheel uitgesloten en in een enigszins vergelijkbare zaak werd het handelen van een arts wel zorgvuldig bevonden. Hoe de rechter ook oordeelt, deze zaak laat zien dat er zo veel lastige dilemma’s in de latere fase van dementie kunnen optreden, dat artsen er nog terughoudender mee moeten zijn. Daarbij hoort ook de harde, maar duidelijke boodschap dat zelfbeschikking over het eigen leven haar grenzen kent.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Lees ook:

Bert Keizer vecht al twintig jaar tegen de wilsverklaring: ‘Een zinloos vod waar je niks aan hebt’

Terecht dat het OM een grens trekt, zegt specialist ouderenzorg Bert Keizer. Je kunt niet altijd bepalen of een demente vrouw dood wil.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden