Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Zelden betoonden de Britten zich radelozer, redelozer en reddelozer dan nu

Opinie

Ger Groot

Ger Groot nieuwe foto © Trouw
COLUMN

In 1984 publiceerde de Amerikaanse geschiedschrijfster Barbara Tuchman haar boek 'The march of folly', nog datzelfde jaar in het Nederlands vertaald onder de titel 'De mars der dwaasheid'.

Ze had toen al een lange lijst van internationaal succesvolle boeken op haar naam staan, vooral Distant mirror: een indringende beschrijving van (zoals de Nederlandse titel luidde) ‘de waanzinnige veertiende eeuw’.

Lees verder na de advertentie

Tuchman wist dus waar ze het over had toen ze in haar nieuwe boek de verblinding beschreef waarmee machthebbers de hele geschiedenis door beslissingen hebben genomen die tegen hun eigen belang ingingen en catastrofaal eindigden. 

De conservatieven duikelden over elkaar heen in hun steun aan Theresa May’s ‘brexit is brexit’, terwijl Labour nauwelijks verder kwam dan wat getut-tut

De renaissancepausen die hun ogen gesloten hielden voor het groeiend onbehagen over hun decadentie, de arrogantie van Engeland die leidde tot de afscheiding van Amerika, de Vietnamoorlog die bij voorbaat al verloren was: steeds waren er mensen genoeg die waarschuwden voor de gevolgen en beleidslijnen aanwezen waarlangs een ramp te voorkomen was. Maar de machthebbers en hun raadgevers kozen voor een andere weg.

Had Tuchman nog geleefd, dan had ze een nieuwe dwaasheidsmars aan haar boek kunnen toevoegen. Sinds het Verenigd Koninkrijk ruim twee jaar geleden nipt koos voor een vertrek uit de EU, heeft de politieke klasse in dat land massaal de onvermijdelijkheid daarvan omarmd. De conservatieven duikelden over elkaar heen in hun steun aan Theresa May’s ‘brexit is brexit’, terwijl Labour nauwelijks verder kwam dan wat getut-tut. Over wat May’s tautologie precies betekende is het VK het tot op de huidige dag niet met zichzelf eens. Tover- en bezweringsformules moeten bij een mars der dwaasheid wel vaker een helder zicht op de toekomst vervangen.

Terugkeer naar de onthutsende misère 

Intussen volgen de doemscenario’s die voorspellen hoe het VK op 30 maart volgend jaar ten prooi zal vallen aan chaos, gebrek en voedselschaarste, elkaar snel op. Al zou maar een kwart uitkomen van wat daarin wordt voorspeld, dan nog is het panorama ijzingwekkend. Plannen voor een massale inzet van het leger tegen eind maart liggen klaar. Wat het VK op langere termijn te wachten staat is armoede en politieke machteloosheid: een terugkeer naar de onthutsende misère van voor het Britse EU-lidmaatschap die bijna niemand zich meer schijnt te herinneren. De kwinkelerende voorspellingen van voorspoed en rijkdom waarmee brexit aan de man werd gebracht zijn stuk voor stuk verdampt.

Op 29 maart verlaat het VK de Europese Gemeenschap – en de hemel verlosse het van nóg meer dwaze lafhartigheid op het re­ge­rings­plu­che

Vreemd genoeg zijn de lieden die ze te berde brachten níet verdampt. Über-brexiteer Nigel Farage pijpt opnieuw zijn melodie; Boris Johnson, die als journalist nepnieuws over de EU tot een ware kunst verhief, lonkt openlijk naar het premierschap. Dat hij daarbij volgens de New York Times ‘Groot-Brittannië geruïneerd heeft’ maakt zijn kansen wrang genoeg niet minder groot.

Te midden van de onkunde, kwade trouw en simpele stupiditeit die het VK de afgelopen twee jaar aan de dag heeft gelegd, is nu het moment van het ressentiment aangebroken. Niet alleen de perfide Britse tabloids schuiven alle verantwoordelijkheid af op de EU. Ook de nieuwe brexit-onderhandelaar Dominic Raab heeft gedreigd met Britse volkswoede wanneer Europa niet doet wat Engeland wil. Zelfs de vaak tamelijk verstandige Timothy Garton Ash waarschuwde voor een Weimar-achtige gebelgdheid in het VK, die de EU maar beter niet kon riskeren. 

Rechtsomkeert maken

Zelden betoonde het perfide Albion zich radelozer, redelozer en reddelozer dan nu de zo lang verhoopte brexit in zicht komt – en de EU dat langzamerhand wel best vindt. ‘De roep om een tweede brexit-referentum wordt krachtiger,’ meldde deze krant, alsof het VK op het laatste moment nog rechtsomkeert kon maken. Daar ziet het in werkelijkheid niet naar uit, maar zelfs dan blijken de Britten nog niet van hun eeuwenoude arrogantie genezen. Een dergelijke beslissing is immers niet alleen aan hen.

Niet alleen de perfide Britse tabloids schuiven alle ver­ant­woor­de­lijk­heid af op de EU

Ook de EU moet de vraag beantwoordden die Joris Luyendijk onomwonden tegenover de BBC World Service formuleerde: ‘Do we really want these people back?’. De interviewster reageerde geschokt (‘These people, ouch!’) en toen moesten de hardste woorden nog komen. Tegenover dit land dat zijn eigen belang consequent overschat, aldus Luyendijk, heeft de EU langzamerhand genoeg gekregen van alle gekoeioneer en chantage dat het zich veroorlooft. De recente dreiging met eigen ressentiment is daarvan alleen maar de meest schaamteloze.

Overtroffen werd ze misschien alleen door de schaamteloosheid waarmee Boris Johnson zijn eigen machtscalculaties boven het landsbelang stelde door te pleiten voor een brexit-referendum – dat hij dacht nooit te zullen winnen. Dat ook hij zich daarbij catastrofaal vergiste bewijst wellicht opnieuw zijn totale ongeschiktheid voor zo’n verantwoordelijk ambt. Die valt echter in het niet bij de onverantwoordelijkheid waarmee vrijwel de hele politieke klasse zich sindsdien laat gijzelen door wat zij ‘de wil van het volk’ noemt.

Een werkelijke staatsman ziet verder dan de mars der dwaasheid waartoe datzelfde volk zich door een paar rattenvangers laat verleiden. Hij durft op te komen voor wat bijna iedere Britse politicus heimelijk moet erkennen als het belang van het land – of had dat moeten doen toen het nog kon. Inmiddels is het, vrees ik, te laat. Op 29 maart verlaat het VK de Europese Gemeenschap – en de hemel verlosse het van nóg meer dwaze lafhartigheid op het regeringspluche.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees meer van zijn bijdragen in ons dossier.

Deel dit artikel

De conservatieven duikelden over elkaar heen in hun steun aan Theresa May’s ‘brexit is brexit’, terwijl Labour nauwelijks verder kwam dan wat getut-tut

Op 29 maart verlaat het VK de Europese Gemeenschap – en de hemel verlosse het van nóg meer dwaze lafhartigheid op het re­ge­rings­plu­che

Niet alleen de perfide Britse tabloids schuiven alle ver­ant­woor­de­lijk­heid af op de EU