ColumnNaema Tahir

Wordt Biden de volgende Mandela? Laten we het hopen

In Tijdgeest van 9 januari las ik het artikel ‘Wat bezielt Joe Biden en andere leiders op leeftijd?’, geschreven door Elleke Bal. Het ging over macht. Er kwamen verschillende hoogleraren aan het woord, verschillende bestuurders ook. Zo spraken ze over de machthebbers van nu, onder wie Joe Biden en Donald Trump.

Biden straalt niet de dominantie uit van Trump. Als president zal Biden meer zijn verantwoordelijkheid nemen ten behoeve van het land als geheel, in plaats van zichzelf en zijn eigen clan, wordt gesteld. In het stuk komt ook naar voren dat men in Nederland niets moet hebben van macht. ‘Invloed’ dat klinkt beter. Of ‘polderen’ in plaats van machtig doen. Ik las het hele artikel aandachtig door en ik miste daarin steeds één woord: gezag.

Ergens is dat niet verwonderlijk. Filosoof en politiek denker Hannah Arendt schrijft in haar boek Between Past and Future dat gezag verdwenen is uit onze moderne wereld. Het woord wordt niet meer gebruikt. Vaak worden gezag en macht ook nog eens door elkaar gehaald. Zoiets gebeurt naar mijn beleving ook in het genoemde artikel.

Macht en gezag zijn niet hetzelfde. En hoewel men het niet meer over gezag heeft in onze tijd, is gezag wel van groot belang. En waar gezag verdwenen lijkt te zijn, mag de mens zich best zorgen gaan maken.

Laat ik beginnen met macht en gezag uit elkaar te halen. Gezag is een zachtere kracht dan macht. De gezagsdrager is in staat om zijn medemens vrijwillig te doen gehoorzamen. Denk maar aan een ouder, traditioneel bezien de ultieme gezagsdrager, die een kind zegt groente te eten. Het kind doet dat omdat die ouder het beter weet. Of denk aan een schooljuf die rekenen uitlegt aan haar klas. Haar klas schrijft alles op, want de juf weet het wel beter. Of denk aan Mark Rutte die ons oplegt in lockdown te gaan. Als we geloven dat Rutte het wel beter weet, dan gaan we vrijwillig in lockdown. We vertrouwen op zijn gezag.

Maar stel, u gelooft niet dat Rutte het beter weet. Dan twijfelt u aan de legitimiteit van zijn gezag. U twijfelt aan zijn motieven of zijn begrip. Misschien handelt hij wel in zijn eigen belang, denkt u dan. Als u toch doet wat hij vraagt – afstand houden, binnen blijven etcetera – dan doet u dat omdat Rutte uiteindelijk ook de macht heeft. Hij kan de politie afsturen op overtreders van de coronaregels en hen boetes laten opleggen.

Wat is beter? Dat onze leiders gezag hebben of macht?

Neem Joe Biden. Zijn leiderschap wordt afgewezen door de mensen die op 6 januari het Capitool bestormden en velen van de overige ruim zeventig miljoen Trump-stemmers. Deze Trump-aanhangers weten best dat Biden straks enorme macht heeft, als president van het machtigste leger ter wereld. Maar Biden zal bij deze mensen pas gezag krijgen als hij in staat blijkt ook in hun beste belang te regeren.

Het is maar weinig leiders gegeven om niet partizaan te zijn. Om echt boven de partijen te gaan staan en de verhit tegenover elkaar staande groepen nader tot elkaar te brengen. De partizaanse Trump was niet zo’n leider. Nelson Mandela, bijvoorbeeld, was er wél zo één. Wordt Biden de volgende Mandela? Laten we het hopen.

Naema Tahir

Naema Tahir is jurist en schrijver. Voor Trouw schrijft ze om de week een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden