Column Jamal Ouariachi

Witte mannen zijn niet de bron van alle kwaad

Toen ik dinsdag in deze krant de kop ‘Weg met de canon van de filosofie’ las, overviel me een diepe, geagiteerde vermoeidheid. Daar gáán we weer. Zonder verder te lezen kon ik de strekking van het stuk al helemaal uittekenen (dacht ik). Na de kritiek op de canon van de Nederlandse geschiedenis (te weinig zwarte bladzijden), kritiek op de literaire canon (te weinig zwarte ‘stemmen’) en kritiek op de beeldende kunstwereld (te weinig diversiteit in het algemeen), moest nu ook in de filosofie de hegemonie van de witte, heteroseksuele cisgendermannen en val gebracht worden. Ook de reacties lieten zich raden: wanneer zou het eens afgelopen zijn met dat oikofobe, cultuurmarxistische ‘weg met ons’ van elitaire, linkse grachtengordelactivisten?

Wat dat eerste betreft had ik ongelijk. De kop stond boven een interview met de Britse filosoof Liam Kofi Bright, die vindt dat de canon de filosofie te homogeen maakt. Uitwisseling tussen denkers uit verschillende kennistradities zou tot een rijker filosofisch debat kunnen leiden. Zit wat in. Alleen een ultraconservatieve reactionair zou zich tegen een verrijking van het debat keren.

Plato? Nooit van gehoord. 

Toch rammelt Brights betoog. Zelf wijst hij al op het gevaar van ‘het wiel opnieuw uitvinden’ als mensen uit verschillende vakgebieden niet met elkaar communiceren – dat gevaar bestaat natuurlijk net zo goed wanneer mensen de geschiedenis van de (westerse) filosofie niet kennen. Komt er eentje in 2020 aanzetten met schaduwen op een grotwand – “Plato, zei je? Nooit van gehoord.”

Een dag later las ik een stuk van de Nederlandse filosoof Martin Lenz in het digitale essaymagazine ‘Aeon’. Lenz stelt daarin dat filosofische discussies hoofdzakelijk bestaan uit het bekritiseren van andermans gedachtegoed, wat ertoe leidt dat denkers die met nieuwe ideeën komen, uit angst voor reputatieverlies vooruit gaan lopen op kritiek en zich conformeren aan de gevestigde orde. Het maakt de aanwas van nieuwe ideeën mager. Louter kritiek geven brengt de waarheid bovendien niet dichterbij.

Kritiek gaat gepaard met aanvullingen en herinterpretaties

Ik dacht aan die aloude opvoedwet: als je een kind alleen vertelt wat het niet mag doen, weet het nog steeds niet wat het wél moet doen. Lenz bepleit een vriendelijker discussiemethode, zoals tussen vrienden op een feestje: kritiek gaat gepaard met aanvullingen en herinterpretaties. Samen wordt aan de verbetering van een nieuw idee gewerkt, in plaats van het onmiddellijk af te fikken.

Niet meteen in de aanval. Een suggestie waar ik zelf ook wel wat van kan opsteken. En misschien vormt die gedachte tevens een mogelijke uitweg uit die verstikkende identiteitsdiscussies. Niet die herhaalde aanvallen op de witte man, maar ook niet die reflexmatige tegenaanval ter verdediging van tradities. Tradities zijn niet heilig, witte mannen niet de bron van alle kwaad. Nieuwe ideeën zijn altijd welkom.

Schrijver Jamal Ouariachi vervangt columnist Stevo Akkerman.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden