OpinieRechtsstaat

Wit Openbaar Ministerie, verbind je juist met Nederlanders met een migratie-achtergrond

Objectiviteit en integriteit zijn er juist mee gediend als het OM, een witte organisatie, zich verdiept in de praktijk van racisme en discriminatie, stelt Tom Zwart, hoogleraar crosscultureel recht aan de Universiteit Utrecht.

De discussie over racisme en discriminatie wordt almaar intenser en komt zo steeds vaker op het bord van het Openbaar Ministerie terecht. Maar voor die taak is het OM niet zo goed toegerust. Het gaat om een witte organisatie en dat maakt het lastig je in te leven in jongeren met een migratieachtergrond die vier à vijf keer per week worden aangehouden door de politie. Of te ervaren hoe het is als er constant grappen over je worden gemaakt als Aziatische Nederlander en je te horen krijgt dat je geen gevoel voor humor hebt als je er wat van zegt.

Ondernemers weten dat consumenten alleen producten afnemen van een bedrijf als zij zichzelf in het personeel herkennen. Voor de toekomst van de rechtsstaat is een diverse rechterlijke macht dus een essentiële voorwaarde. Te beginnen met de toelating van getalenteerde moslima’s die nu niet binnenkomen omdat ze een hoofddoek dragen.

Gelukkig zetten sommige medewerkers zich in voor een betere maatschappelijke inbedding. Zo werd de Amsterdamse discriminatie-officier van justitie, Jacobien Vree-kamp, bestuurslid van het Amsterdamse antidiscriminatie meldpunt om meer zicht te krijgen op de alledaagse discriminatiepraktijk. Maar zij kreeg heftige kritiek omdat ze de zaak tegen rapper Akwasi voorwaardelijk seponeerde terwijl iemand van Kick Out Zwarte Piet haar collega in dat bestuur was geweest.

Critici klaagden over belangenverstrengeling. Maar sinds wanneer is deelnemen aan een gezamenlijke vergadering niet integer? We maken ook geen bezwaar tegen het feit dat veel advocaten in Nederland rechter-plaatsvervanger zijn, omdat we er vertrouwen in hebben dat zij die rollen gescheiden houden. Door tijd en energie te steken in haar bestuursfunctie, versterkte Vreekamp het maatschappelijk besef en daardoor de objectiviteit en integriteit van het OM alleen maar.

In de schijnwerpers

De Amsterdamse hoofdofficier gaf afgelopen zondag aan achter Vree-kamps bestuurslidmaatschap bij het meldpunt te staan, maar haalde haar toch af van een belangrijke discriminatiezaak die maandag zou beginnen. Omdat Vreekamp zo in de schijnwerpers stond was men bang dat het vooral over haar zou gaan en niet over de inhoud van de zaak.

Die betreft een strafzaak tegen 25 Facebookgebruikers die in 2018 dreigende en racistische berichten plaatsten onder een livestream van een protest tegen Zwarte Piet, die journaliste Clarice Gargard had gepost. Als slachtoffer had Gargard twee jaar aan deze zaak gewerkt met Vreekamp. Kort voor de zitting op maandag werd haar te verstaan gegeven dat de zaak zou worden overgenomen door een andere officier van justitie. Toen ze daar commentaar op leverde werd medegedeeld dat de zaak niet om haar draaide maar om de daders die werden vervolgd.

Door deze gang van zaken heeft het OM diverse artikelen uit het Wetboek van Strafvordering geschonden, zoals de plicht het slachtoffer vooraf over belangrijke beslissingen te horen en diens rechten en belangen voortdurend in acht te nemen. Maar schrijnender zijn het gebrek aan sensitiviteit en inlevingsvermogen. Door hun negatieve ervaringen gaan personen die gediscrimineerd worden contact met politie en justitie doorgaans liever uit de weg. Dat Vreekamp en Gargard toch een vertrouwensband hebben kunnen opbouwen rond deze zaak verdient een compliment aan beiden. De geforceerde verbreking daarvan brengt enorme schade toe aan het vertrouwen dat Nederlanders met een migratieachtergrond hebben in justitie.

Een petitie roept het College van Procureurs-Generaal op om Vreekamp terug te brengen in deze strafzaak. Die is massaal ondersteund en heeft duidelijk een gevoelige snaar geraakt. Zij moet als wake up call dienen voor het OM om alsnog de verbinding te zoeken om geschonden vertrouwen te herstellen. Een dialoog met diegenen die regelmatig het slachtoffer worden van discriminatie en racisme is urgenter dan ooit.

Lees ook:

Bij ‘bijbaantjes’ van officieren van justitie is de discussie over onafhankelijkheid nooit ver weg

Kan een officier van justitie ook voorzitter zijn van een discriminatiemeldpunt? De regels over ‘bijbaantjes’ van togadragers laten behoorlijk wat ruimte voor interpretatie. 

De schijn van partijdigheid wringt in het OM-besluit

 Gaat het om zaken als discriminatie en racisme, dan dienen woorden op een goudschaaltje te worden gewogen. Dit geldt voor iedereen, voor de buurman in de straat, voor degene die actief is op sociale media, maar vooral voor mensen die om wat voor reden dan ook in de publieke belangstelling staan. De vrijheid van meningsuiting geldt voor iedereen, ‘behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden