TaalrubriekTon den Boon

Willem Drees is nog altijd de vaakst vernoemde staatsman/politicus in onze woordenschat

Soms wordt de naam van een staatsman of -vrouw opgenomen in onze woordenschat. Het overkwam de katholieke politicus H.J.A.M. Schaepman (1844-1903). Nadat hij in 1881 bij de behandeling van de Drankwet in de Tweede Kamer had opgemerkt dat ‘niemand in het gebruik van twee glazen sterke drank per dag een schrikbarend drankverbruik zal zien’, heette een borreltje geruime tijd een ‘schaapmannetje’. 

Dat eponiem (woord genoemd naar een persoon) is nu verouderd, maar staat nog wel in Van Dale. Andere staatslieden die voortleven in onze woordenschat zijn Norbert Schmelzer (‘de nacht van Schmelzer’), Ruud Lubbers (‘lubberiaans’ – gezegd van wollig taalgebruik), Ella Vogelaar (‘vogelaarwijk’ – krachtwijk), Jan Peter Balkenende (‘balkenendenorm’) en Gerrit Zalm (‘zalmnorm’ en ‘zalmsnip’).

Grondlegger van sociale wetgeving

Van alle politici die hun naam aan een woord of uitdrukking hebben geleend, is Willem Drees de absolute kampioen. Zijn rol in de vaderlandse politiek was zelfs zo groot dat Van Dale in 1984 een lemma ‘Drees’ moest opnemen – een unicum – om de uitdrukkingen ‘trekken van Drees’ en ‘Drees krijgen’ te kunnen beschrijven. Dat waren namelijk alledaagse uitdrukkingen geworden voor ‘een ouderdomsuitkering ontvangen’. Ook ‘dreestrekker’ (AOW’er) was destijds een ingeburgerde term. Door zijn reputatie van grondlegger van de sociale wetgeving werd Drees door veel gewone mensen als een vaderfiguur beschouwd. Niet voor niets staat ook de uitdrukking ‘vadertje Drees’ nog altijd in het woordenboek.

De taalvormen waarin Drees’ naam figureren, klinken nu weliswaar enigszins belegen, maar met vier vermeldingen in Van Dale is hij nog altijd de vaakst vernoemde staatsman/politicus in onze woordenschat. Dat zijn naam zo’n eminente en unieke positie inneemt in onze woordenschat, heeft echter niet kunnen voorkomen dat zijn naam uit de Canon van Nederland wordt geschrapt.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden