Opinie Klokkenluiders

Wildgroei aan meldpunten maakt het klokkenluiders nóg moeilijker

Voorkom overbodige loketten en maak het Huis voor Klokkenluiders hét externe meldpunt. Dan kunnen melders van misstanden op het werk zo snel mogelijk weer door met hun leven, betoogt Wilbert Tomesen, voorzitter van het Huis voor Klokkenluiders.

Het blijft worstelen met integriteit op de werkvloer. Bij de overheid, in het bedrijfsleven, bij maatschappelijke organisaties, allerwegen wordt om maatregelen gevraagd. Volkomen terecht, integriteit verdient de volle aandacht. Maar ik schrik van de maatregel die bij voorkeur geopperd wordt.

Bij de politie zou naast de bestaande interne kanalen een ‘onafhankelijk landelijk meldpunt misstanden’ moeten komen, meldt NRC onder de kop ‘Kamerleden willen dat Grapperhaus misstanden bij politie aanpakt’(13 juli). Het ministerie van justitie en veiligheid wil zo’n tussenstation openen voor het eigen ministerie, de DJI, het NFI, de IND en mogelijk zelfs het OM. Binnenlands Bestuur schrijft: ‘Justitie krijgt onafhankelijke integriteitscommissie’(11 juli). En de lijst is niet compleet, er dreigt een wildgroei aan meldpunten.

Meer loketten, meer kansen voor een klokkenluider? Meer is niet altijd beter. Het is voor melders van misstanden zelfs schadelijk als er nóg een tussenstap wordt ingebouwd. Voor klokkenluiders is de tijd altijd in het nadeel. Een misstand melden is stressvol en het kost bakken met geld. Hoe langer dat duurt, des te groter de kans op schade.

Positieve dingen

Bovendien is een misstand melden nu al nodeloos ingewikkeld. In Nederland moet een klokkenluider eerst intern melden. Pas daarna bij de meest geschikte externe autoriteit (maar welke is dat?), en alleen als die niets kan doen, mag het Huis voor Klokkenluiders misschien in actie komen. Maar na drie jaar ervaring weet ik: het leed is dan allang geleden.

Het liefst zie ik dat alle mensen in Nederland een probleem veilig bij hun eigen werkgever kunnen melden. Maar soms is dat helaas onmogelijk. Willen we dan echt nog een tussenlaag van ‘onafhankelijke, overkoepelende, interne’ meldpunten? Dan blijven melders nóg langer hangen in een schimmig tussenland. En dan zwemmen werkgevers onvermijdelijk in een zelfgemaakte fuik: ze verliezen de regie, maar blijven wél verantwoordelijk voor een goede oplossing.

Zo snel mogelijk naar het juiste loket, is dus het devies. Zodat een melder weer tijd en energie kan steken in positieve dingen: in werk, vrienden, familie. Zodat mensen niet hun hele leven klokkenluider blijven.

Binnenkort stemt het Europees Parlement in met een uitstekende Europese richtlijn voor klokkenluiden. De implementatie in nationale wetgeving mag twee jaar duren, de nieuwe regels gaan uiterlijk najaar 2021 gelden. Ook in Nederland. Die richtlijn is duidelijk: of intern melden, of extern melden bij een externe autoriteit. Geen schimmige tussenlaag, geen wirwar van instanties.

In één keer

Nu integriteit de aandacht krijgt die het verdient, nu Europa vraagt om een nieuw meldsysteem, nu we volop aan het werk zijn met de toekomst van het Huis voor Klokkenluiders, doe ik dus een oproep: voorkom een wildgroei aan overbodige loketten. Maak het Huis voor Klokkenluiders hét externe meldpunt, dé onafhankelijke integriteitsautoriteit zoals de Europese richtlijn die voor ogen heeft.

Dan kunnen melders voor externe meldingen in één keer bij het Huis terecht. Wij zorgen er dan voor dat elke melding zo snel mogelijk bij de juiste onderzoeksinstantie terechtkomt. Is die instantie er niet, dan kan het Huis de misstand meteen zelf onderzoeken. En – want dat verplicht Europa straks ook – dan kan het Huis toegang bieden tot psychologische, juridische en financiële ondersteuning.

Met zo’n Huis kunnen melders van misstanden zo snel mogelijk weer dóór met hun leven, krijgen we zorgwekkende signalen zo snel mogelijk boven tafel. En kunnen we de integriteit in onze samenleving weer een beetje beter bewaken.

Lees ook:

Politieagenten krijgen onafhankelijk meldpunt voor discriminatie en intimidatie

Agenten die door collega’s geïntimideerd of gediscrimineerd worden, moeten voortaan bij een onafhankelijk meldpunt terechtkunnen. Dit zegt korpschef Erik Akerboom in een interview met NRC.

Nu luidt de klok zelfs ín het Huis voor Klokkenluiders: ‘Ze kunnen niet eindeloos doormodderen’

De Belastingdienst stelde onlangs een klokkenluider op non-actief. Dat roept de vraag op: hoe staat het eigenlijk met het Huis voor Klokkenluiders? Antwoord: niet best. ‘Ze doen niet waarvoor ze zijn opgericht.’

Belastingdienst pakt klokkenluider opvangtoeslag aan

De fiscus heeft een medewerker die interne stukken naar buiten zou hebben gebracht, op non-actief gezet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden