Opinie Bijzonder onderwijs

Wij halen God uit het lesboek en gaan kritisch op onderzoek uit

Geworstel met levensbeschouwelijk onderwijs is niet nodig, schrijft Erik Renkema, lector levensbeschouwelijk educatie aan de hogeschool Windesheim. Zijn advies: maak ruimte voor de religieuze opvatting van leerlingen.

Wat een geworstel. Moet religie een plek hebben op het rooster van Nederlandse scholieren? Islamitische scholen liggen onder een vergrootglas, artikel 1 en artikel 23 van de Grondwet worden tegen elkaar uitgespeeld, lesmethodes voor godsdienst en seksualiteit worden gewikt en gewogen op hun verhouding tot onze democratische rechtsstaat. God? Dat was toch die archiefdoos uit ons verzuilde verleden? Scholen voor bijzonder, religieus onderwijs: schiet een beetje op en haak bij ons, verlichte en seculiere mensen, aan. ­Docent: je dient bewijsbare wetenschap te onderwijzen. Geen sprookjes uit lang vervlogen tijden.

Wat een geworstel. Grote woorden uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens worden op het strijdtoneel geworpen. Onderzoeks­cijfers zijn kogels op het slagveld. ­Moeten religie, levensbeschouwing, God nu echt zo bevochten of onschadelijk gemaakt worden?

Graag laat ik een tegengeluid horen. Een ontwikkeling die de loopgraven van bijzonder en openbaar onderwijs verlaat en verbindt.

Diversiteit

Met de Kenniswerkplaats Levensbeschouwelijke Educatie en Diversiteit van Hogeschool Windesheim werken we samen met scholen voor basis- en voortgezet onderwijs aan educatie waarin levensbeschouwing er wel degelijk toe doet. En allemaal hebben ze het volgende gemeen.

In de eerste plaats zijn ze op zoek naar onderwijs waardoor op een gelijkwaardige manier met diversiteit wordt omgegaan. Levensbeschouwelijke, seksuele en culturele diversiteit. Deze scholen hebben, op basis van hun levensbeschouwelijke kernwaarden, afscheid genomen van een religieus of seculier-atheïstisch standpunt waar iedereen voor moet buigen. Deze scholen willen al die verschillende visies binnen en buiten het klaslokaal, van vroeger en nu, bewust ter sprake brengen. Voor veel scholen is dit een speerpunt van hun burgerschapsonderwijs. En jazeker: dit geldt voor openbare én confessionele scholen. En jazeker: dit betreft ook religieuze bronnen.

De leerkrachten willen verschillende bronnen en verschillende visies aan de orde stellen. Omdat de wereld (en niet alleen Nederland) zo kleurrijk is. En omdat begrip voor die verschillende ­visies en tradities bijdraagt aan het ­samenleven.

Vroom of dwars

Ten tweede willen de scholen stem geven aan de leerling. Vanuit de pedagogische overtuiging dat onderwijs draait om de leerling, willen de onderwijsprofessionals ook de levensbeschouwelijke visies en ervaringen van de leerlingen centraal stellen. Ook religieuze visies en ervaringen, hoe vroom of hoe dwars ook. En dan wordt God uit het lesboek van pasklare en overdraagbare antwoorden gehaald, en met een kritische en zoekende houding verkend.

De docenten met wie we samenwerken willen geen enkele visie vastzetten, maar samen met de leerlingen op zoek gaan naar dat wat voor hen waardevol, vreemd of achterhaald is. Dan doen ook religieuze thema’s ertoe. Omdat een school niet alleen een feitenfabriek is, maar ook een werkplaats waar jonge mensen zichzelf leren kennen en een ander leren begrijpen.

God, religie en levensbeschouwing verdienen een prominente plaats op het rooster. Scholen ontwerpen onderwijs waarop iedereen trots kan zijn, midden in de samenleving, voor leerlingen die kritisch op zichzelf en de ander zijn, en vrij zijn om uit te drukken wat ze geloven of niet. Die ontwikkeling is volop gaande.

Natuurlijk zijn we er nog niet. Maar deze ontwikkeling is geen geworstel. Ze is een overtuiging dat onderwijs kan bijdragen aan gelijkwaardig samenleven en de vorming van mondige, kritische en gedreven mensen. Op elke school.

Lees ook:

Het is geen goed idee de vrijheid van onderwijs aan te passen in de Grondwet

De worsteling van de politiek met islamitisch onderwijs en wat kinderen daarin wordt voorgehouden over bijvoorbeeld homoseksualiteit is desondanks begrijpelijk. Aanpassing van artikel 23 is echter niet de weg, laat staan dat het artikel ondergeschikt gemaakt zou kunnen worden aan een ander artikel van de Grondwet.

Bijzonder onderwijs maakt oververhitte discussie los

Terwijl Nederland in rap tempo seculariseert, geeft zeventig procent van de scholen nog altijd een vorm van bijzonder onderwijs. Voor wie doen we dat eigenlijk nog?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden