Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie wil er nog Nike's kopen?

Opinie

Henk Steenhuis

Schoenen van Nike in een winkel in Jakarta. © AFP
Column

“Het is alsof ik mijn klanten vertel waar je honderd mag rijden,” zei een fiscaal jurist. “Maar ik moet er vanaf nu wel bij zeggen dat ze het risico lopen op imagoschade, als ze daar ook echt honderd gaan rijden. Hoe kan dat?”

Het gesprek aan de rand van het voetbalveld tussen ouders van de tegenpartij ging over de Paradise Papers, en meer specifiek over het Amerikaanse schoenen- en kledingconcern Nike, dat afgelopen jaren voor miljarden dollars aan belasting wist te ontwijken door winsten weg te sluizen via Nederland. 

Lees verder na de advertentie

Een andere ouder reageerde: “Er is wel een verschil, wij zijn het allemaal eens over de honderd kilometer, maar niet over het ontwijken van belasting.” Een mooie reactie, het is altijd goed te kijken of de vergelijking klopt. Maar wat betekent dit? Dat de fiscaal jurist roomser dan de paus moet worden?

Wat betekent dit? Dat de fiscaal jurist roomser dan de paus moet worden?

In zijn prachtige boek ‘De economie van goed en kwaad’ laat Tomáš Sedláček zien dat het dilemma van de fiscaal jurist aan een eeuwenoude discussie raakt over wat goed is, wat nuttig, en wat de relatie tussen die woorden is. De Griekse filosoof Aristoteles stelt: “Iedereen handelt altijd om datgene te verkrijgen dat goed is.” Dat geldt zelfs voor een dief, meent Aristoteles. Hij steelt om meer geld te krijgen, wat de dief een goede zaak vindt. De vraag is dus: wat is goed?

Goed en kwaad

Aristoteles en vooral de latere stoïcijnen stelden dat er geen relatie mocht zijn tussen het goede en het nuttige. Tomáš Sedláček: “Bepaalde goede daden betaalden zich vaak terug in de vorm van genot (toegenomen nut), andere volstrekt niet, maar degene die de daad verrichtte diende volstrekt geen acht te slaan op de uitkomsten of gevolgen van zijn handelen.” Goed is goed, ongeacht of je winst erdoor vermeerdert. Daar dachten de hedonisten, met Epicurus als boegbeeld, anders over. Nog één keer Sedláček: “De goedheid van een handeling lag besloten in de uitkomsten van de handeling zelf – in het nut dat het opleverde.”

Terug naar voetbalveld. Ik ben er niet achter gekomen of de fiscaal jurist echt bij het hoofdkantoor van Nike in Hilversum werkt, maar stel dat dit zo is, dan behoort hij duidelijk tot de hedonisten: zo min mogelijk belasting betalen is goed want nuttig voor zijn klant. Maar nu weet de jurist niet meer wat goed is. Betekent dit dat hij schuift, dat hij begint te twijfelen aan het goede, misschien wel wat opschuift naar de stoïcijnen met hun vaststaande regels over goed en kwaad? Nee, hij blijft hedonist, hij weet alleen niet meer welke maatregel zijn klant het meeste nut/winst oplevert: de korte termijn (belastingontwijking) of de eventuele imagoschade op lange termijn.

Publieke opinie

Hoe komt het dat de fiscaal jurist het niet meer weet? Omdat de publieke opinie wél aan het schuiven is. In het licht van het neoliberalisme waren we decennialang op zoek naar financiële zelfverwerkelijking: het goede was datgene wat maximaal rendeerde. Die houding verandert, we leven in een tijd waarin moraal en zingeving belangrijker worden. In dat licht bezien zou het goede wel eens het rechtvaardige kunnen.

Als de klant en masse besluit de Nikeschoenen en kleding in de schappen te laten liggen, hoeft Nike binnen no time geen duppie belasting meer te betalen

De vraag luidt dan: is het rechtvaardig dat onze overheid toestaat dat een multinational geld kan wegsluizen zodat er meer winst gemaakt wordt, terwijl diezelfde overheid geen geld zegt te hebben voor verhoging van de lerarensalarissen? Het antwoord op die vraag heeft niet met winst of nut te maken, maar met onze collectieve opvatting over een kardinale deugd.

Stel dat de fiscaal jurist aan de rand van het voetbalveld wél voor Nike werkte. Misschien moet hij zich dan niet afvragen of hij zijn klant moet adviseren de belasting te ontwijken, maar wat de klanten van Nike rechtvaardig vinden. Want als die en masse besluiten de Nikeschoenen en kleding in de schappen te laten liggen, hoeft Nike binnen no time geen duppie belasting meer te betalen. En de jurist geen advies meer te geven.

Lees ook: Waar je je Nike’s ook koopt, de kassa rinkelt in Holland

Henk Steenhuis schrijft voor Trouw columns over zingeving en werk. Opmerkingen/vragen/ideeën? Mail ze aan hsteenhuis@trouw.nl.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Wat betekent dit? Dat de fiscaal jurist roomser dan de paus moet worden?

Als de klant en masse besluit de Nikeschoenen en kleding in de schappen te laten liggen, hoeft Nike binnen no time geen duppie belasting meer te betalen