Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wie op dezelfde toonhoogte gaat zingen als Trump werkt indirect mee aan zijn strategie

Opinie

Welmoed Vlieger

Welmoed Vlieger © Maartje Geels
column

Ga nu mee naar een eenzame plaats om alleen te zijn en een tijdje uit te rusten. Zonder je af in de stilte. Dat is het doel van de eenzaamheid en het alleen zijn: dat je tot jezelf komt en landt op je eigen bestaansgrond.'

Tijdens mijn vakantie was de dienstdoende predikant zo vriendelijk geweest mij haar overweging toe te sturen. In het grillige Normandische landschap herkende ik hetzelfde uitnodigende gebaar dat uit haar preek sprak: ga mee, kom tot jezelf. Mooi. Maar de waarde van deze woorden drong pas werkelijk tot mij door toen ik mijn Twitter-account opende.

Lees verder na de advertentie

'FAKE NEWS!' President Trump kan het niet vaak genoeg herhalen: de pers is de vijand van het volk en er op uit om hem kapot te maken. Het volk (lees: zijn aanhangers) schreeuwt het hem inmiddels uit volle borst na. 'Er is een hele hoop nepnieuws, en dat moet worden aangetoond!', aldus een supporter vorige week tijdens een bijeenkomst in Ohio. Trots toont hij het opschrift op zijn T-shirt: CNN Sucks. Wanneer de journalist hem vraagt naar voorbeelden, moet hij het antwoord schuldig blijven. Ondertussen valt Trump zijn eigen veiligheidsdiensten en de onafhankelijke rechtspraak openlijk aan - 'FAKE JUDGE!'. Waarheid kan blijkbaar naar believen worden gevormd en gekneed om mensen voor je te winnen. Of om ze onderuit te halen.

Willen we niet meegesleurd worden in het geweld van populistische retoriek dan vraagt dit om een grote innerlijke kracht

Hoe is het mogelijk dat de 'leider van de vrije wereld' zijn eigen liberale instituties moedwillig naar de knoppen helpt en bovendien in staat is hierin massa's mensen voor zich te winnen? Ik moet denken aan een uitspraak die de Duits-joodse filosofe Hannah Arendt zo'n 60 jaar geleden formuleerde: 'Het ideale subject voor het totalitaire bewind is niet de overtuigde nazi of communist, maar mensen voor wie het onderscheid tussen feit en fictie niet langer bestaat.'

De inherente kwetsbaarheid van de democratie lijkt velen te ontgaan. Terwijl alle ogen gericht zijn op Trumps alarmerende gedrag, vindt op een ander niveau de echte omwenteling plaats: we kijken ernaast - met Trump als de grote afleider. Zijn strategie lijkt in steeds meer democratieën terrein te winnen. Ik denk dat we ons inmiddels in alle ernst moeten gaan afvragen: kunnen de instituties van democratie en rechtsstaat de ravage die deze man aanricht doorstaan?

Politieke werkelijkheid

Uit een onlangs gehouden enquête door het Amerikaanse onderzoeksbureau Ipsos blijkt dat 43 procent van de Republikeinen van mening is dat Trump de bevoegdheid zou moeten hebben om media te sluiten die zich 'slecht gedragen'. De reactie van Kenneth Roth, directeur van Humans Rights Watch, slaat de spijker op z'n kop: 'This is how democracy dies'. In de recente, gelijknamige bestseller van Steven Levitsky worden de kenmerken opgesomd waaraan een democratie in nood voldoet. De aanval op de media hoort erbij, evenals het ter discussie stellen van arbiters als de FBI, rechters etc.

In welke politieke werkelijkheid willen we leven? Wat is de zwaar bevochten democratische vrijheid ons eigenlijk waard? Willen we niet meegesleurd worden in het geweld van populistische retoriek dan vraagt dit om een grote innerlijke kracht. Om tegenwicht te kunnen bieden aan zoveel heftige emoties en opinies is het cruciaal om ook ruimte te maken voor eenzaamheid, stilte en bedachtzaamheid. Om te landen op je eigen bestaansgrond. Wie op dezelfde toonhoogte gaat zingen als het kabaal werkt indirect mee aan haar strategie. Dat moeten we vermijden.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees hier haar eerdere columns.

Deel dit artikel

Willen we niet meegesleurd worden in het geweld van populistische retoriek dan vraagt dit om een grote innerlijke kracht