Column Abdelkader Benali

Wie jongeren met zo min mogelijk verwachtingen benadert, zal zegevieren

Een schrijver had zich teruggetrokken, mij werd gevraagd zijn plekje in te nemen en zo begon ook voor mij de Literatour, de boekenweek voor scholieren, die me langs drie verschillende scholen in Nederland bracht. Elk jaar opnieuw zien we met lede ogen aan dat de ontlezing onder jongeren doorzet. Tientallen jonge schrijvers enthousiasmeren tijdens de Literatour leerlingen op middelbare scholen. We worden ingezet als stormram in een strijd die niet te winnen is.

De macht van de sociale media is vernietigend. Lezen vereist aandacht, overgave, concentratie en tijd. De mobiele tijd pakt aandacht, overgave, concentratie en tijd van ons af om er afleiding, nervositeit, continue opwinding en chaos voor terug te geven. De moderne mens lijkt hier behoefte aan te hebben.

Mijn eerste lezing is in Amsterdam op een middelbare school waarnaar de Amsterdamse culturele elite zijn kinderen graag ziet gaan. “We moeten veel leerlingen teleurstellen. We kunnen de vraag niet aan”, vertelt de docente Nederlands die me oppikt. Het is maandagochtend; ik verwacht inmiddels niks meer van leerlingen. Wie ze met zo min mogelijk verwachtingen benadert, zal zegevieren. Wie komt prediken en overtuigen, wordt genegeerd.

Zo jong als ze zijn, de havo-leerlingen beschikken al over die stoïcijnse blik der ouderen. Ik vertel over stijl, perspectief en ironie. Ik vraag of ze ook boeken lezen. Een blonde jongen steekt zijn vinger op. “Ik lees ‘A Clockwork Orange’ van Anthony Burgess.” Een gewelddadig meesterwerk uit de jaren zestig, toen hun ­ouders nog niet eens geboren waren.

“In het Nederlands?”

“Nee, Engels.” Het is geen bluf. Hij is op aanraden van zijn vader in het boek gedoken. Een andere jongen vertelt over zijn reis vanuit Oekraïne naar Nederland. Door zijn migratieverhaal kom ik sneller bij mijn literaire thema’s. “Mijn favoriete roman is ‘De meester en Margarita’ van Boelgakov,” zegt hij. “Ook omdat de schrijver een band heeft met Kiev. Hij is er geboren.”

Kat uit de boom

Op maandagochtend raak ik met de scholieren in een druk gesprek verwikkeld over hoge literatuur. Een ­leerlinge toont de tekeningen die ze maakt. We praten over kunstenaarschap en inspiratie. Het uur is omge­vlogen.

Het is niet altijd feest voor de auteur; de volgende klas kijkt de kat uit de boom, maar een jongedame biedt redding. Ze komt uit een hogere klas, maar wilde bij mijn lezing zijn. De mondige moslima steekt meteen van wal met vragen en vertelt dat ze zelf ook schrijft. Op mijn verzoek leest ze voor uit eigen werk. Na afloop praten we wat na. Ze was een van de weinige Marokkanen op deze school en had het in het begin moeilijk. Ze vraagt om tips. “Zoek mensen op die net als jij ook schrijven. Wissel ideeën met elkaar uit. En lees veel.”

Een dag later rijd ik door naar Veendam, het Winkler Prins. Ook hier kijkt de klas de kat uit de boom. Ik vraag wat de uitdrukking betekent. Geen antwoord. Ik vraag wie er een kat heeft. Bijna alle handen gaan de lucht in. Ik vraag of ze weleens de kat uit de boom hebben gekeken. “Ja, maar de kat kwam niet.” De Turkse en Somalische leerlingen zijn ad rem. Ik denk aan de opening van de roman De meester en Margarita, waarin een duivelse kat een voorname rol speelt. Miauw.

In Roermond sluit ik af. Een leerling uit Wit-Rusland die nog maar drie jaar in Nederland is vuurt in rap tempo in vlekkeloos Nederlands de vragen op me af. De jongens luisteren vooral, maar na afloop komen ze me een hand geven. Zo toont branie zijn respect. Respect.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met Bruiloft aan Zee, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn Roman De Langverwachte. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden