De Vraag van Monic

Wie heeft de regie over de donororganen?

Monic Slingerland. Beeld Leo Lanser

En dan is er een laatste ademtocht. Geen inademing meer. Een laatste harteklop, dan blijft het stil in de hals. Kleine tekenen van een grote overgang. Daar ligt een persoon die overleden is. Een persoon om wie getreurd wordt, wellicht.

Maar ook ligt daar een verzameling organen, zoals hart, longen, lever, nieren, ogen ook, zojuist nog in gebruik, maar vanaf dat moment niet meer.

Stel dat in de kamer ernaast iemand ligt die dreigt te sterven doordat een orgaan, de lever bijvoorbeeld, kapot is. Ligt het dan voor de hand om wat niet meer kan dienen voor de een, bij de ander in te bouwen? En wie is op dat moment de eigenaar, of beheerder van die organen die ongebruikt liggen te liggen tot ze begraven zullen worden?

De senaat voelt deze weken op de schouders de zware taak, hierover wijze woorden te spreken. Een zware taak, want het gaat om leven en dood en bovendien betreft het iedere sterveling in dit land.

D66'er Pia Dijkstra voert rationele argumenten aan in haar pleidooi voor een wet die in principe iedereen donor laat zijn tenzij men aangeeft dat niet te willen. Er wachten nu zo'n duizend patiënten op een donororgaan. De techniek voor transplanteren is er. Wat houdt ons tegen?

Ik zou zeggen: gevoel. En wanneer het gezonde verstand en gevoel elkaar geen hand kunnen geven, is de krachtmeting lastig. De senaat heeft geprobeerd dit dilemma te vertalen naar de praktijk, naar praktische situaties waar we ons allemaal iets bij kunnen voorstellen.

In dat schemergebied tussen emotie en logica blijkt dat het onduidelijk is wie uiteindelijk bepaalt of de bruikbare organen in het dode lichaam zullen blijven of niet. De dode kan niet helemaal over het graf heen regeren, want de nabestaanden hebben na die laatste ademtocht in zekere zin de regie in handen. Zij moeten goed afscheid kunnen nemen. Terwijl zij treuren, gloort in de kamer ernaast hoop. Dan is het aan de transplantatiearts om een brug te slaan tussen die twee uiteenlopende emoties en de treurende familie te overtuigen dat zij hun geliefde best zonder lever, hart of hoornvlies kunnen begraven om daarmee iemand anders blij te maken.

Maar dat kan nu ook, daar is geen nieuwe wet voor nodig. Het wetsvoorstel wil door 'ja, tenzij' een soort vetorecht geven aan wie geen orgaandonor wil zijn. Maar hebben nabestaanden de mogelijkheid daar dan weer overheen te gaan? En hebben nabestaanden wel een vetorecht, stel dat de overledene stilzwijgend, door niets te doen dus, heeft ingestemd? Het wetsvoorstel beoogt duidelijke afspraken over het afstaan van organen na overlijden, maar zo duidelijk zijn die niet, stelde de senaat deze week vast.

Aan een sterfbed houden die afspraken soms geen stand, bijvoorbeeld omdat ze toch een proces van afscheid nemen en loslaten verstoren. Of omdat het idee dat een hart of lever van de dierbare dode in een ander mens voortleeft, bij nader inzien toch een warme troostende gedachte kan zijn.

Wat vindt u: wie heeft de regie over dat zojuist nog bezielde lichaam?

Stuur uw reactie van circa 150 woorden uiterlijk dinsdag 12 uur naar lezers@trouw.nl, voorzien van naam en adres. Een keuze uit de antwoorden verschijnt woensdag.

Monic Slingerland is chef opinie van Trouw. Elk weekend stelt ze een vraag aan de lezers, op dinsdag verschijnt een selectie van de antwoorden. Hier vindt u ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden