OpinieLeesvaardigheid

Wie (goed) kan lezen is veel beter in staat om de wereld te begrijpen en van betekenis te voorzien

Leesvaardigheid is wel van groot belang, aldus Jacob van de Beeten, promovendus aan de London School of Economics en fervent lezer. Filmpjes kijken of podcasts luisteren is geen complete vervanging. 

In een zeer lezenswaardige bijdrage stelt Iwan Raats dat ontlezing niet zozeer een probleem is dat moet worden opgelost, maar een logisch gevolg van technologische vooruitgang (Opinie, 2 oktober). In zijn eigen woorden: “podcast, audioboeken, dramaseries, YouTube en ingesproken krantenartikelen (kunnen) het stokje steeds beter overpakken”. Dit is veel te kort door de bocht: taal is meer dan een middel voor kennisoverdracht alleen.

In de kern stelt Raats dat audiovisuele middelen efficiënter informatie overbrengen dan geschreven tekst. Bij de voorbeelden die hij noemt– de medicijnbijsluiter en overheidscommunicatie – is dit misschien het geval. Toch lijkt mij dit eerder uitzondering dan regel. Denkt de filosofiestudent Raats echt dat het een goed idee is om Kants ‘Kritiek van de zuivere rede’ als audioboek te beluisteren? Of het werk van Hannah Arendt te onderwijzen aan de hand van animatievideo’s?

Lezen nodigt uit tot nadenken

Lezen is van een kwalitatief andere aard dan luisteren of kijken. Wie leest neemt actief kennis tot zich; lezen vereist daarom aandacht, inspanning en toewijding. Wie naar iets luistert of ergens naar kijkt neemt een veel passievere houding aan – daarom worden radio en tv vooral met ontspanning geassocieerd. Ietwat gechargeerd: lezen nodigt uit tot nadenken, terwijl geluid- en zeker beeldmateriaal veel meer inspeelt op de emotie.

Het geschreven woord is daarom veel beter in staat om abstracte concepten – zoals democratie en rechtsstaat – begrijpelijk te maken en onder woorden te brengen. Zonder deze ooit ‘in het echt’ gezien te hebben, weet iedere Nederlander dat wij in een democratische rechtsstaat leven. Abstract denken gaat namelijk niet om zien, maar om bepaalde dingen inzien. En daarvoor is een goede leesvaardigheid onontbeerlijk.

Leesvaardigheid is dus niet iets om frivool over te doen, integendeel. Wie (goed) kan lezen, is niet alleen veel beter in staat om zich door de wereld te bewegen – daar barst het namelijk van de woorden en zinnen – maar ook om de wereld te begrijpen en van betekenis te voorzien. Taal is namelijk niet alleen een communicatiemiddel, zoals Raats vooronderstelt, maar bepaalt ook hoe wij de realiteit waarnemen en wat wij ‘vanzelfsprekend’ vinden (en daarmee wat de realiteit is). Er valt hier natuurlijk nog veel meer over te zeggen, maar daarvoor verwijs ik Raats graag door naar de talloze filmpjes en podcasts over de taalfilosofie. En voor wie echt iets wil leren: pak er een boek bij.

Lees ook:

Ontlezing? Jongeren communiceren juist efficiënter

Jongeren hebben allang ontdekt dat communiceren via korte filmpjes of een spraak-naar-tekst converter veel efficiënter verloopt en verzaken daarom logischerwijs hun lees- en schrijfvaardigheden, stelt student economie en filosofie Iwan Raats.

Kinderen én leraren moeten weer plezier in lezen krijgen

Om het oprukkende analfabetisme te smoren, moeten kinderen weer plezier in lezen krijgen, aldus Johan Copier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden