null Beeld

ColumnSylvain Ephimenco

Wie beter dan Elizabeth kon het verleden belichamen?

Sylvain Ephimenco

Of we de monarchie nu een warm hart toedragen of niet, onze mond viel open. De dood van een Engelse koningin – Elizabeth II, zeventig jaar op de troon – werd een wereldgebeurtenis zonder weerga. Althans als het gaat om het verscheiden van de Groten der Aarde als genre. Je kon deze dagen aan contrasterende vergelijkingen niet ontsnappen. Zouden honderdduizenden Nederlanders bij de dood van hun vorst ook bereid zijn om kilometers en lange uren in een rij te gaan schuifelen? Of zouden dezelfde aantallen Franse burgers als in Groot-Brittannië het stoffelijke overschot van hun president ook een laatste groet willen brengen?

We leven in een tijd waarin centrifugale krachten de oorsprong en eenheid van naties, de intrinsieke betekenis van culturen, of de kern van de geschiedenis stelselmatig proberen te deconstrueren. Vaak handelen deze krachten onder het mom van zuiverheid en idealisme. Een beproefd middel om de deconstructie te versnellen is het verleden aan een strak herexamen te onderwerpen. Met de ‘kennis van nu’, zeg maar. Maar wat opvalt in Groot-Brittannië is dat het juist het verleden en de geschiedenis zijn die nu met kracht terugkeren. In een niet aflatende stroom van funeraire rituelen en eerbetoon, of traditioneel gekostumeerde ceremoniën worden het verleden en de eenheid van de natie in ere hersteld of versterkt.

Die centrifugale krachten hebben de laatste jaren in Groot-Brittannië niet nagelaten om de vele schandalen uit te lichten die de koninklijke familie teisterden of die door haar werden gecreëerd. Maar ook, als context, werd niet nagelaten het woelige verleden in herinnering te brengen waarin de geschiedenis van deze familie is verankerd. Een verleden van kolonialisme, autoritaire overheersing en volgens sommigen ook racisme. Nog niet zo lang geleden werd het standbeeld van een van de meest trouwe premiers van Elizabeth, Winston Churchill, beklad en moest het worden ingepakt om het tegen politiek vandalisme te beschermen. Maar afgelopen dagen viel het op hoeveel Britten met een migratieachtergrond ook in de rij stonden.

Het trauma van Frankrijk

Vergeleken met de spectaculaire liefdesverklaring, omhuld in verdriet, die het Britse volk voor zijn overleden koningin heeft tentoongesteld, is het activisme van centrifugale krachten tot een voetnoot teruggebracht. Wie beter dan Elizabeth kon de geschiedenis en het verleden belichamen?

De monden vallen nog wijder open als men de grenzeloze fascinatie in Frankrijk voor de Britse gebeurtenis in ogenschouw neemt. Een fascinatie die schijnbaar aan vriendelijke afgunst en diepe verlangens grenst in het land van de republikeinse monarchie. Frankrijk is het trauma van 21 januari 1793 nooit te boven gekomen. Toen werd op een koude en mistige ochtend, om precies te zijn om 10.22 uur, het hoofd van koning Lodewijk XVI onder de guillotine van zijn romp gescheiden. Op de avond van de dood van Elizabeth ‘leek het alsof de koningin van Frankrijk was gestorven’ schreef BFM TV op zijn site. Alle lichten van de Eiffeltoren werden gedoofd en de volgende dag ging de Franse vlag halfstok op alle officiële gebouwen. Volgens een opiniepeiling verklaart 60 procent van de Fransen diepbedroefd te zijn door de dood van Elizabeth II. Frankrijk heeft een koningin ad interim verloren.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden