null Beeld

FramingHans de Bruijn

What about de pot?

Hans de Bruijn

We kennen in het dagelijks leven de jij-bak. Iemand heeft kritiek en je reageert met een ‘een-pot-verwijt-de-ketel’ argument. Ook in de politiek komen we de jij-bak veelvuldig tegen, en wordt dat whataboutisme genoemd. De ­ketel is zwart, maar what about de pot?

Sigrid Kaag wordt bedreigd door de fakkeldrager met Forum-sympathieën. Vrijwel iedereen is diep verontwaardigd. ‘Sigrid Kaag geïntimideerd voor haar huis’, twittert Thierry Baudet ‘Vreselijk natuurlijk. En dit weekend: geüniformeerde antifa’s die verfbommen gooien tegen het FVD-kantoor. Ook onacceptabel al heb ik daar vrijwel geen verontwaardiging in de media over gezien’. Het is een jij-bak. Wat doet een jij-bak?

Een. De jij-bak moet suggereren dat we selectief verontwaardigd zijn; wel over de fakkeldrager, niet over de verfbom. Vooral populisten vinden het heerlijk om die kaart te spelen. Als een populist iets zegt, is de verontwaardiging groot. Als een mainstream politicus iets soortgelijks zegt, hoor je er niemand over.

Twee. De jij-bak is een handige manier om weg te duiken. De fakkeldrager is fout, maar what about de verfbommen? Je probeert de ander daarmee het recht van spreken te ontnemen en laat het debat verzanden.

Drie. Er zit het mechanisme in van ‘two wrongs make a right’. Kaag is het slachtoffer van de fakkeldrager, Forum van de verfbommen. En zo zijn we allemaal slachtoffer van kwaadwillende geesten, staan we allemaal aan de goede kant van de streep.

Met een slimme term kun je de werkelijkheid niet alleen beschrijven, maar ook maken. Hans de Bruijn is bestuurskundige en debatspecialist. Wekelijks analyseert hij de sturende taal van beleidsmakers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden