Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wetenschappelijk vakblad fungeert te veel als filter voor onderzoeken

opinie

Erik van der Meulen

© Thinkstock
Opinie

De beoordeling van wetenschappelijk werk staat onder druk, zo opende Trouw op 24 juli. Het gaat om het zogeheten peer-reviewproces dat wordt toegepast door wetenschappelijke vakbladen. De kritiek laat zich samenvatten als gebrek aan tijd en expertise om aan het aantal aanvragen te voldoen. Maar volgens onderzoeker Erik van der Meulen is het peerreviewproces een klein onderdeel van een groter hinderblok in wetenschappelijke vooruitgang en kennisvergaring: het wetenschappelijk vakblad zelf.

Het wetenschappelijk vakblad is het vehikel achter het verspreiden van 'deugdelijke' wetenschappelijke kennis. Het fungeert daarmee als een filter: Alleen de artikelen die verantwoorde wetenschappelijke methoden hanteren worden uiteindelijk gepubliceerd. En de vakbladen wijzen veel af, onder andere op basis van peerreviewuitkomsten. In 2013 werd 73 procent van alle ingediende artikelen afgewezen over een totaal van 58 vakbladen van de American Psychological Assocation.

Lees verder na de advertentie

Dit betekent niet dat al deze artikelen nooit gepubliceerd raken, veel artikelen vinden onderdak bij een ander vakblad. Maar nog steeds is het aannemelijk dat veel artikelen worden afgewezen op methodologische gronden. Althans, dat is de utopie.

Verloren kennis

De realiteit is namelijk dat de reden van afwijzing niet beperkt blijft tot slecht toepassen van wetenschappelijke methoden. Een groot probleem is de publication bias: systematische vertekening door selectieve publicatie. Deze vertekening komt er in het kort op neer dat artikelen die een positief resultaat laten zien een grotere kans hebben gepubliceerd te worden dan artikelen met een negatief resultaat.

Wat voor problemen dit kan opleveren liet onlangs een groots opgezette replicatiestudie zien waar ook de Universiteit van Tilburg aan deelnam. Deze studie deed honderd onderzoeken over, waarvan de originele studies in 97 procent van de gevallen een positief resultaat lieten zien. In de replicatiestudie was dat nog maar 63 procent. De onderzoekers benoemden publication bias als een van de oorzaken van dit enorme verschil in uitkomsten.

Artikelen met een positief resultaat worden eerder geplaatst dan artikelen met een negatieve uitslag

Erik van der Meulen, onderzoeker

De artikelen die theorie-bevestigend waren, hadden blijkbaar een grotere kans om te worden gepubliceerd. Een groot aandeel van de studies die slachtoffer zijn van deze publication bias verdwijnen in de la van de wetenschapper, zonder ooit gepubliceerd te raken en bij te kunnen dragen aan theorievorming. Het is zowel zonde van tijd en (publiek) geld dat wetenschappelijke instituten investeren, als zonde van de verloren kennis.

Schaduwkant

Het wetenschappelijk vakblad als filter heeft dus ook een schaduwkant. De vraag is of er daadwerkelijk zo'n poortwachter nodig is. Theorievorming gedijt het best bij een open debat. Een medium dat lijkt op Wikipedia zou een goed alternatief zijn voor het huidige systeem van vakbladen. Oftewel een niet-commercieel onlineplatform, waar iedereen kan toevoegen waarvan zij of hij vindt dat het iets toevoegt aan de wetenschap.

Deze artikelen, en de auteurs, zouden vervolgens door hetzelfde onlinepubliek kunnen worden beoordeeld. Daarmee krijg je dus peerreview in alle openheid.

Ongetwijfeld zal het aantal 'ondeugdelijke' studies toenemen. Maar dit weegt niet op tegen het voordeel dat de wetenschap en de maatschappij niet langer over louter een selectief of willekeurig aanbod aan kennis beschikken.

Kennisvorming wordt niet meer bedreigd doordat plots een duveltje uit een doosje springt, zoals de grote replicatiestudie die heel wat 'bewezen' theorieën in één haal in twijfel trok.

Erik van der Meulen is onderzoeker bij Intervict, Universiteit van Tilburg.

Lees ook: Geef wetenschap meer de ruimte

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Artikelen met een positief resultaat worden eerder geplaatst dan artikelen met een negatieve uitslag

Erik van der Meulen, onderzoeker