Opinie Werkstress

Werkstress beroepsziekte nummer één? Onmogelijk

Werkstress beroepsziekte nummer één? Jan Machek, registerpsycholoog arbeid & organisatie en stafpsycholoog bij ArboNed, gelooft er niets van.

Op de radio werd onlangs het eerste Nationale Stressdebat aangekondigd, gevolgd door een spotje van een grote verzekeraar met de boodschap dat werkstress inmiddels beroepsziekte nummer één is. Hoog tijd dus voor een nationaal debat. En voor het afsluiten van een werkgeversabonnement bij deze verzekeraar natuurlijk. Werkstress als beroepsziekte. Nummer één nog wel. Het moet niet gekker worden.

Wikipedia definieert stress als “een vorm van spanning die in het lichaam van mensen, dieren of planten optreedt als reactie op externe prikkels en die gevolgd wordt door een bepaald patroon van fysiologische reacties”. Kort gezegd, stress heeft te maken met lichamelijke reacties op prikkels van buitenaf.

Dan de beroepsziekte, waar stress zo gretig onder wordt geschaard. Volgens de arboregeling is sprake van een beroepsziekte als een blessure of ziekte het gevolg is van ‘een belasting die in hoofdzaak het gevolg is van het werk of de werkomstandigheden’. Een beroepsziekte is een serieuze aangelegenheid en is van alle tijden. De stoflongen van mijnwerkers als gevolg van jarenlang stofhappen in de mijnen of hoedenmakers wier hersenen door het snuiven van lijmdampen tekenen van dementie vertoonden.

Ook bij de huidige beroepsziektes ondermijnt het werk de gezondheid; gevolgen van de kankerverwekkende stof chroom-6 in verfmaterialen, lawaaischade aan het gehoor of een infectie met besmettelijke ziektes door een prikongeval in de zorg. In alle gevallen gaat het om externe invloeden die schade toebrengen aan het vernuftige apparaat dat tegelijk ons huis en ons voertuig is: het lichaam.

Hoe zit het dan met werkstress? Het simpele antwoord is: die bestaat niet. De stress waar we het over hebben als we spreken over werkstress, gaat over psychische stress. De ‘psyche’ is daarin volgens de definitie ‘de totaliteit van de menselijke geest, bewust én onbewust’. Psychische stress is dus stress van de geest. De druk en spanning komen daarbij niet van buitenaf, maar van binnenuit. Deze vorm van stress kent weliswaar een fysiologische reactie, meetbaar en voelbaar in het lichaam, maar de reactie volgt niet op de externe omstandigheden, maar op innerlijke processen, met name het denken.

‘Ik denk, dus ik stress’

Met andere woorden, werkstress heeft niet te maken met (de omstandigheden van) het werk, maar met wat ik mijzelf vertel daarover. En psychische klachten zijn dus zeker niet het gevolg van die externe (werk)omstandigheden, maar van mijn eigen psyche of geest en alles wat ik daarmee verzin over de wereld om mij heen. “Ik denk, dus ik stress.”

Werkstress zien als het gevolg van een hoge stapel werk, een veel te krappe deadline of prestatiecultuur van een onderneming is onzin. Hoe hoog de stapel ook wordt en hoe kort de week ook duurt, de longen, armen, oren en – let wel – iedere andere fysiologische functie, blijven allemaal prima in orde. Geen stofje aan de long, om het zo te zeggen.

Het is hoog tijd dat wij de stressklachten waarmee werkend Nederland zo massaal kampt niet meer bekijken als een probleem dat daarbuiten bestaat of moet worden aangepakt, maar bij de bron van het probleem, binnenin. Stress zit niet in werk, maar in mensen. Net zoals (werk)geluk overigens, om die discussie maar ook meteen te slechten.

Werkomstandigheden moeten natuurlijk op orde zijn, maar voor psychische stress moet vooral het innerlijk klimaat op orde worden gebracht. En het enige middel dat daarvoor nodig is, is hetzelfde als wat de stress veroorzaakt: de eigen geest. Die is altijd dichtbij. De enige ‘resource’ zelfs, die altijd binnen ons bereik is én tot onze beschikking staat. Ingebouwd gereedschap, simpel gezegd.

Lees ook:

‘Eigen regie’ is niet voldoende om burn-out te voorkomen

‘Zingeving en eigen regie op de werkvloer kunnen een burn-out voorkomen,’ kopte Trouw afgelopen week. De krant berichtte over de nieuwe richtlijn die bedrijfsartsen bij burn-out gaan hanteren. 

‘Joh, hoe gaat-ie? Even een koffietje doen?’ Een praatje met een collega is belangrijker dan je zou denken

Vraag eens wat vaker aan een collega hoe het met hem of haar gaat, want van gebrek aan aandacht kunnen werknemers letterlijk ziek worden. Zelfs arbeidsongeschiktheid loert om de hoek.

Veel mensen melden zich ziek door privéstress

Privéproblemen worden te weinig besproken op de werkvloer. Dat zorgt voor steeds meer verzuim.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden