Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Werkelijkheid is meer dan waarheid

Opinie

Leonie Breebaart

Leonie Breebaart. © Maartje Geels
Column

Alle respect voor de Denker des Vaderlands, maar met zijn visie op de verhouding tussen volk en elite had ik toch even moeite. 

Volgens René ten Bos, ook in Trouw geïnterviewd over zijn boek ‘Het volk in de grot’, overschatten wetenschappers en journalisten het belang van feitenkennis, het type waarheid waaraan ze hun bestaansrecht doorgaans ontlenen.

Lees verder na de advertentie

Waarheid, schrijft Ten Bos in zijn boek, komt namelijk niet altijd gelegen. Om een gezellig leven te leiden, hebben we vaak meer aan de verhalen en mythes die het leven betekenis geven. Het volk kan goede redenen hebben om zich van van die feitenkennis af te keren, om het nieuws en de deskundigen te mijden.

De cijfers zijn wel belangrijk, maar je zou je altijd moeten afvragen welke relevante perspectieven daarin niet zijn meegenomen

Het leek me een vreemde visie - een slecht getimede ook, nu zich op Facebook de ongezondste complottheorieën verspreiden en een wildgroei van quasi-informatieve apps en sites almaar schimmiger maakt welke informatie het volk nog kan vertrouwen. Dan is het toch zaak te benadrukken dat wetenschappers en journalisten tenminste proberen enige objectiviteit te betrachten. Dat zij tenminste kunnen terugvallen op een methode - de wetenschappelijke - of in het geval van journalisten op een beroepsethiek die hen dwingt zich te houden aan de feiten.

Maar toen dacht ik aan de recente berichtgeving over paasvuren, een gebruik dat net als vuurwerk afsteken en de open haard aandoen in ijltempo verdacht is geraakt. En toen begreep ik René ten Bos ineens wel - of beter. Opeens leek de stortvloed aan alarmerende feiten die oogartsen, longartsen en andere deskundigen via de media over ons uitstorten, toch niet zo overtuigend als je zou verwachten. “Ik snap dat mensen geen burenruzie willen en het liever gezellig houden. Maar doodgaan aan een longziekte, hoe gezellig is dat?”, aldus Michael Rutgers van het Longfonds tegenover de NOS.

Doorgeefluikje

Ongetwijfeld heeft deze expert feiten paraat - feiten over gezondheidsrisico’s, zorgkosten, schade aan het milieu. En voor je het weet denk je als journalist dat je taak erop zit als je het doorgeefluikje van zulke feiten hebt kunnen zijn. Alleen vergeet je dan dat tegenover deze feiten ook minder goed meetbare ervaringen staan, zoals de ervaring dat samen rond de haard zitten of eens per jaar rond het paasvuur staan zorgt voor saamhorigheid, een besef van traditie, verbondenheid met stad of streek - of gewoon met je familie.

Vijanden van de ‘linkse pers’, te weten nogal wat rechtse denkers, herinneren er niet voor niets aan dat loyaliteit - aan tradities, het dorpsfeest, de groep - voor de meeste mensen zwaarder weegt dan de feiten en cijfers die zulke loyaliteit zouden kunnen verstoren.

Als media en wetenschap hun status van objectiviteit willen behouden, moeten ze oog houden voor de complexiteit van de kwesties die in het nieuws komen als er weer eens nieuwe cijfers van deskundigen naar boven komen. De cijfers zijn wel belangrijk, maar je zou je altijd moeten afvragen welke relevante perspectieven daarin niet zijn meegenomen, bijvoorbeeld omdat ze niet terug te brengen zijn tot meetbare gegevens. Werkelijkheid is meer dan waarheid.

Leonie Breebaart onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Wat is daar nou erg aan? U vindt haar columns in dit dossier.

Deel dit artikel

De cijfers zijn wel belangrijk, maar je zou je altijd moeten afvragen welke relevante perspectieven daarin niet zijn meegenomen