ColumnStevo Akkerman

Wereldmarkt zonder marktmeester

Nu de vleugelslag van een vleermuis in Wuhan een hele planeet uit het lood heeft gewapperd, wordt graag verwezen naar het bekende ‘vlindereffect’, een belangrijk element in de chaostheorie: de kleinste afwijkingen kunnen grote, onvoorspelbare gevolgen hebben. De trilling van de vleugels van een vlinder in Brazilië kan maanden later een tornado in Texas veroorzaken, luidt de metafoor, en Wikipedia voegt daaraan toe dat er ook varianten bekend zijn waarbij de vlinder zich in Peking bevindt. Daar heb je het al.

Niet dat ik de Chinezen de schuld wil geven, voor hetzelfde geld hadden we nu mondiaal te maken gehad met een nieuwe soort Q-koorts, afkomstig uit Nederland. Of met wat voor zoönotische ziekte dan ook. Het gaat mij om de globalisering, hoe verknoopt alles is, hoe wederzijds afhankelijk we allemaal zijn. De coronacrisis illustreert dat, en laat zien dat mondiale uitwisseling en samenwerking niet ­gemist kunnen worden in een mondiaal systeem.

Jungle

Maar daarnaast worden ook de grenzen van dit systeem zichtbaar, vooral omdat het nauwelijks een systeem is. Het is een jungle waar het recht van de sterkste geldt. Zo hebben we een wereldmarkt, maar geen marktmeester. Dat bleek al bij de bankencrisis van 2008, en nu weer, maar nog pijnlijker. Nieuwssite Follow the Money publiceerde gisteren een ontluisterend stuk over de opstelling van farmacieconcern Roche, dat een sleutelpositie heeft bij het leveren van materiaal voor coronatesten. Aan dat materiaal is een groot tekort en Roche zou Nederlandse afnemers deels kunnen helpen door een recept voor een bepaalde vloeistof vrij te geven. Maar dat doet het bedrijf niet. En dwingen kan niet zomaar, want Roche zit in Zwitserland en opereert internationaal.

Luttele uren voordat hij bevangen werd door een flauwte, sprak toenmalig minister Bruno Bruins in de Kamer over de maffiapraktijken bij de internationale handel in mondkapjes, en ook dat had te maken met een te grote afhankelijkheid van enkele grote aanbieders, met name in China. Een ander voorbeeld betreft Philips, dat de productie van beademingsapparatuur geconcentreerd heeft in de VS, met als risico dat de Amerikaanse overheid de hele productie voor zichzelf opeist.

Meer en minder globalisering

Ik denk dat deze toestanden tegelijkertijd vragen om meer en minder globalisering. Meer, omdat internationale bedrijven zich bij gebrek aan internationaal toezicht te gemakkelijk aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid kunnen onttrekken, zie ook de belastingontwijking en de monopolies van giganten als Google en Facebook. En minder, omdat het gesleep met goederen over de hele wereld te veel schadelijke bijverschijnselen veroorzaakt. We wisten al dat dat zo was qua duurzaamheid, maar het geldt dus ook voor de volksgezondheid.

Meer productie in de eigen omgeving – en ik zie de EU als ‘eigen’ – gevoegd bij een hardere aanpak van internationale monopolisten, dat zou mij wel een gunstig vlindereffect lijken.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden