De vraag vanMonic Slingerland

Welke rebellen heeft u in de boekenkast?

Tijl Uilenspiegel, Hans Warren, Ilja Leonard Pfeijffer. Als ik in mijn boekenkast zoek naar rebellen en stilsta bij deze boeken, aarzel ik. Passen zij wel bij het thema van de Boekenweek die deze zaterdag begint? Rebellen en dwarsdenkers. Een thema waar je vele kanten mee uit kunt. Als brave boekenlezer werd ik nieuwsgierig naar de rebellen in mijn eigen leesverleden. Ik koos er een paar. Tja, alleen mannen, inderdaad. Maar wel mannen die in hun tijd tegen de stroom ingingen (of ingaan).

De hoofdrebel van deze Boekenweek is natuurlijk Multatuli. Eduard Douwes Dekker, twee eeuwen geleden geboren, drukte zijn Nederlandse lezers met de neus op de pijnlijke feiten over het koloniale optreden van Nederland in het toenmalige Nederlands-Indië en de misstanden die daarbij hoorden. Hij schreef uit eigen ervaring en juist dat gaf een explosieve lading aan zijn ‘Max Havelaar’. De rebellie van Douwes Dekker was dat hij bestaande patronen en oordelen radicaal doorbrak en zo ruimte maakte voor een meer feitelijke kijk op de werkelijkheid.

Het droeve lot van dwarsdenkers

Tegen de tijd dat ik als scholier de Max Havelaar las, was Mutatuli allang geen rebel meer, maar een onderdeel van de canon, van de gevestigde orde van belangrijke schrijvers waar je niet omheen kon. Het droeve lot van veel dwarsdenkers. Gelukkig komen er altijd weer nieuwe. En die hoeven zeker niet zo groot en belangrijk te zijn als Douwes Dekker. Iedere lezer heeft zijn of haar eigen rebellenclub.

Zo kwam ik op een dag, het zal in de tijd zijn geweest dat ik ook de Max Havelaar las, Tijl Uilenspiegel tegen. De meest ongrijpbare rebel uit de literatuur, durf ik te stellen. Een figuur uit de veertiende eeuw alweer, die vooral in verhalen bestond. Iemand die al grappend en grollend mensen een spiegel voorhield. Hij werd opnieuw tot leven gewekt door de schrijver Charles de Coster, in 1867, in de tijd dat de Max Havelaar uitkwam. De Coster liet hem in de Tachtigjarige Oorlog tegen de Spanjaarden vechten, waarmee Uilenspiegel in latere ogen weer bij het establishment hoorde.

Rebelse eerlijkheid

Een andere rebel in mijn boekenkast is Hans Warren, de auteur van het ‘Geheim Dagboek’, in delen uitgekomen vanaf 1981. Wat mij vanaf het begin trof was de ongegeneerde manier waarop hij zijn worstelingen beschreef met zijn NSB-ouders, zijn homoseksualiteit, zijn huwelijk, zijn losse liefdes. Warren liet elk oordeel achterwege, maakte dingen niet mooier dan ze ­waren, en zichzelf al helemaal niet. ­Rebelse eerlijkheid die een eerlijke, onverhulde kijk op de realiteit biedt. Onthullende literatuur. Je zou daar het boek ‘Grand Hotel Europa’ van Ilja ­Leonard Pfeijffer ook toe kunnen rekenen. Hij stelt daarin de vanzelfsprekendheid van het moderne toerisme aan de kaak. Vakantiereizen zijn een misstand, toeristen richten enorme schade aan, dat is zijn boodschap. Ook verpakt hij die in een liefdesgeschiedenis. Maar net anders dan het verhaal van Saïdja en Adinda uit de Max Havelaar.

Ik ben benieuwd welke rebellen en dwarsdenkers u in de boekenkast heeft.

Stuur uw reactie van circa 150 woorden uiterlijk dinsdag 12 uur naar lezers@trouw.nl, voorzien van naam en adres. Een keuze uit de antwoorden verschijnt woensdag.

Monic Slingerland is chef van de opinieredactie. Elk weekend stelt ze een vraag aan de lezers, op woensdag verschijnt een selectie van de antwoorden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden