Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Welk mensbeeld steekt er achter het plan om arbeidsbeperkten tot armoe te veroordelen?

Opinie

Irene van Staveren

© Maartje Geels
Column

Keynes heeft gezegd dat economie een morele wetenschap is. Geen exact vak, zoals wiskunde of natuurkunde, maar een sociale wetenschap, beïnvloed door het mensbeeld van de econoom. 

Het is voor politici daarom belangrijk om na te gaan wat de (verborgen) visie achter een economisch advies is. Vertrekt het vanuit de theorie die stelt dat wij uitsluitend uit zijn op eigen voordeel? Of gaat het ervan uit dat mensen morele wezens zijn en door hun onderlinge verbondenheid ook zaken als zingeving, vertrouwen en erkenning belangrijk vinden? 

Lees verder na de advertentie

Zonder deze vragen kan klakkeloze uitvoering van een beleidsadvies weleens het tegenovergestelde opleveren dan de bedoeling was. Een voorbeeld hiervan is het kabinetsplan voor arbeidsgehandicapten met een baan.

Het is niets meer dan een ver­on­der­stel­ling die ervan uitgaat dat werkgevers uit zijn op direct financieel voordeel

Direct voordeel

In dat plan wordt de loonkostensubsidie aan de werkgever vervangen door een lager loon, met een eventuele loonaanvulling voor de werknemer met een uitkering. Die aanvulling moet de arbeidsgehandicapte dan wel zelf aanvragen. Het loon wordt afhankelijk van zijn productiviteit en kan, zonder aanvullende uitkering, al gauw onder het sociaal minimum uitkomen. Niet iedereen krijgt zo'n aanvulling, bijvoorbeeld in het geval dat de arbeidsgehandicapte bij de ouders inwoont. 

Dat levert een bezuiniging op voor de overheid. Ook omdat werkgevers tot anderhalf jaar geleden een subsidie kregen op het cao-loon zoals ze dat werkelijk betaalden; ondertussen is dat verlaagd tot een subsidie op minimumloonniveau.

Het beleidsadvies komt voort uit de veronderstelling dat als werkgevers geen subsidie meer hoeven aan te vragen, zij meer arbeidsgehandicapten in dienst zullen nemen. Maar daar is helemaal geen onderzoek naar gedaan. Er is geen bewijs dat werkgevers dan wel massaal voldoende arbeidsgehandicapten zullen aannemen. Het is niets meer dan een veronderstelling gebaseerd op een theorie die ervan uitgaat dat werkgevers voornamelijk uit zijn op direct (financieel) voordeel.

Ongelijkheid en armoede

Zou zulk beleid werken? Ik denk van niet, omdat er voorbijgegaan wordt aan de opportunitykosten: alle bijkomende kosten van de maatregel ten opzichte van alle kosten bij ongewijzigd beleid.

Ten eerste zal er een groep kwetsbare arbeidsgehandicapten afhaken en weer volledig in een uitkering terechtkomen. Dat is duurder. Ten tweede kunnen sommigen geen aanvullende uitkering krijgen en bouwen ze allemaal voor het uitkeringsdeel geen pensioen meer op. Dat betekent ongelijkheid en armoede.

Ten derde zullen werkgevers veel van de laagbetaalde, praktijkgerichte banen waarvoor moeilijk Nederlanders te vinden zijn, invullen met arbeidsmigranten. Die geven hier weinig geld uit en vergroten ongewild de druk op de woningmarkt. En dan is er nog de uitgestelde armoede onder arbeidsmigranten die zich hier blijvend vestigen: Voor elk jaar dat iemand na zijn 18de verjaardag niet in Nederland woonde, wordt de AOW met 2 procent gekort. 

Dat is een korting van 20 procent voor een Oost-Europese schoonmaakster die op haar 28ste hier komt om te werken en te blijven. Uitgestelde armoede dus.

Gewoon minder bureaucratie

Kortom, de opportunitykosten van het plan zijn groot en de vraag is of het meer arbeidsgehandicapten aan werk helpt. Waarom niet gewoon de bureaucratie verminderen voor werkgevers bij het aanvragen van de loonkostensubsidie? En gewoon vasthouden aan cao-lonen tegen armoede, ongelijkheid en een pensioengat? Alles bij elkaar genomen zal dit niet veel duurder zijn dan het immorele plan dat nu op tafel ligt.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Lees hier haar eerdere columns.

Lees ook: 
College voor de Rechten van de Mens: kabinet discrimineert arbeidsbeperkten
Het college schrijft: "Als [arbeidsbeperkten] minder dan het minimumloon betaald krijgen, zal dat leiden tot gevoelens van minderwaardigheid en het idee niet voor vol te worden aangezien. Terwijl juist de werkplek een plaats moet zijn waar gelijkwaardigheid de norm is."

Deel dit artikel

Het is niets meer dan een ver­on­der­stel­ling die ervan uitgaat dat werkgevers uit zijn op direct financieel voordeel