ColumnJames Kennedy

Wel of geen mondkapjes, politiek en cultuur maken het verschil

Voor het eerst in mijn leven deed ik deze week een mondkapje op. Niet omdat ik van mening ben veranderd, maar omdat ik voor het eerst sinds begin maart de trein weer nam. Het geeft aan hoe beschermd mijn leven is: ik hoef zelden te reizen, was sinds maart niet meer in het buitenland, had weinig fysieke vergaderingen en gebruik de auto of fiets als ik me moet verplaatsen. En natuurlijk is een mondkapje in Nederland bijna nergens verplicht.

Mijn ouders in Michigan kunnen niet zonder. Als ze naar buiten gaan, dragen ze elke keer een mondkapje. Ze spreken hun medeburgers erop aan als die zonder lopen, hoewel niet iedereen zich daar iets van aantrekt.

Net als veel Nederlanders vraag ik me af wie nu gelijk heeft. Waardoor worden de verschillen tussen landen bepaald? Misschien heeft het weinig te maken met verschil in wetenschappelijk inzichten, maar vooral met culturele verschillen.

De burgers van de meeste landen zijn het overigens met elkaar eens over wat ze (niet) moeten doen, blijkt uit een peiling van het Max Planck Instituut. Handen wassen, afstand houden en openbaar vervoer mijden. Het enige waarover ze van mening verschillen lijkt de noodzaak om een mondkapje te dragen.

Deels is dit te verklaren door tegenstrijdige berichten van de deskundigen. Er lijken toenemende bewijzen te zijn dat het dragen van mondkapjes wel degelijk kan helpen om de verspreiding van het virus tegen te gaan. Twee kapsters die corona kregen, bleken het virus niet te hebben overgedragen aan hun tientallen klanten, omdat zij degelijke mondkapjes gebruikten en hun klanten op hun beurt eigen mondkapjes droegen. En er zijn voorzichtige aanwijzingen dat mondkapjes niet alleen voorkomen dat je het virus verspreidt, maar dat ze jezelf ook beschermen tegen infectie, of de hoeveelheid virus reduceren waardoor mensen minder ziek worden. Toch vinden sommige deskundigen de resultaten weinig overtuigend of menen dat andere maatregelen doeltreffender zijn.

Hoe meer angst er in een samenleving is voor het virus, hoe sneller men naar het mondkapje grijpt

Dat de wetenschappelijke bewijzen niet sluitend zijn, kan toch niet verklaren waarom er zulke grote verschillen bestaan tussen landen, regeringen en volken. Belgische virologen waren – in tegenstelling tot hun Nederlandse collega’s – wel voorstander van mondkapjes in het openbare leven. Maar de Belgische politici waren terughoudend, totdat de sterke stijging van besmettingen hen er vorig weekend toe dwongen. De politiek – en de cultuur – hebben ook een bepalende invloed.

Opvallend is dat Scandinaviërs weinig op hebben met mondkapjes. Volgens het onderzoek van het Max Planck Instituut is daarbij weinig verschil tussen Noorwegen of Denemarken, waar de schade van de ziekte beperkt is geweest, of Zweden, waar het flink heeft huisgehouden. Ook is het gebruik van mondkapjes in Engeland matig. Burgers van andere landen hebben zich juist bekeerd tot het dragen van mondkapjes – niet alleen het hard getroffen Italië en de VS, maar ook Duitsland.

Hoe meer angst er in een samenleving is voor het virus, hoe sneller men naar het mondkapje grijpt, is een conclusie uit het onderzoek. Het werkelijke aantal slachtoffers is van invloed op die angst, maar ook culturele verschillen. Hoe meer vertrouwen er lijkt te zijn in de samenleving, hoe minder mondkapjes er worden gedragen. Dat is het geval in Scandinavië, maar ook op een andere manier in libertaire delen van de Verenigde Staten.

Ik heb me altijd verwonderd over de onverstoorbare houding van Nederlanders ten opzichte van het virus, met hun geloof dat gezond verstand en onderling vertrouwen voldoende zijn om er doorheen te komen. De intelligente lockdown kende slechts enkele maatregelen en ging gepaard met een politiek instinct om maatregelen te voorkomen die gedoe en confrontaties zouden kunnen veroorzaken. Het is nu de vraag of gezond verstand en onderling vertrouwen voldoende zijn om het virus op afstand te houden zonder een robuust mondkapjesbeleid. Of zullen de politici na hun vakantie toch besluiten om de Duitsers na te volgen in plaats van de Scandinaviërs?

 James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij  om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving.  Lees hier meer columns van James Kennedy. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden