Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wel eens een gedachte uit een neuron zien komen?

Home

Bert Keizer

Bert Keizer © Trouw
Column

In Trouw van 11 maart deed Andrea Evers, hoogleraar gezondheidspsychologie, een fascinerende mededeling. Zij werkt aan een methode om onbegrepen chronische pijn te bestrijden en een van de 'instrumenten' die zij daarbij hanteert, is de verwachting die iemand heeft over een naderende pijn. 

Zij wil proberen die verwachting positief bij te stellen met behulp van dopamine, ik zeg het even heel vlug. Onvermijdelijk komt daarbij het placebo-effect ter sprake. Evers: "Aan het einde van de vorige eeuw werd duidelijk dat een nep-pil ook echte stoffen in de hersenen vrijmaakt die pijnstillend werken. Hiermee is dus opgehelderd hoe deze effecten werken, hoe ze lichamelijke processen en aandoeningen kunnen beïnvloeden."

Lees verder na de advertentie

Het is geen ramp, maar ze stapt in zo'n mededeling wel even over de meest tergende filosofische vraag heen die wij kennen: het lichaam-geest probleem. De werking van placebo is een tot nog toe onopgelost mysterie.

De werking van placebo is een tot nog toe onopgelost mysterie

Kerkzang in de Middeleeuwen

Het woord placebo komt van het Latijnse placere, en letterlijk wordt het dan: 'Ik ga het u naar de zin maken'. Het besef dat er nep-pillen zijn en pillen die echt iets doen, behelst niets minder dan de geboorte van moderne geneeskunde en dan zitten we ergens aan het begin van de 19de eeuw. 

Maar het woord placebo werd al eerder gebruikt. We moeten terug naar kerkzang in de Middeleeuwen voor de oorsprong. De dodenvespers, gezongen op de avond voor de begrafenis begint met één regel uit psalm 116 in de vertaling van Hiëronymus: Placebo Domino in regione vivorum. Het is het danklied van een verloste die uit doodsangst bevrijd is. De gezongen versie werd kortweg aangeduid als 'een placebo' en het zingen had een bijsmaakje omdat te gretige placebozangers ervan werden verdacht op dubieuze grond een aandeel te zoeken in begrafenismaal of erfenis.

Actie en reactie

Maar nu ons placebo. Evers zegt het goed: het gaat om een nep-pil waardoor echte stoffen in de hersenen worden vrijgemaakt. Dat hier een kloof gaapt tussen lichaam en geest ontgaat je maar al te makkelijk. Laten we de zaak van heel dichtbij bekijken. U hebt buikpijn. Ik geef u een nep-pil (samengeperst zetmeel) met de mededeling: 'Dit is een heel erg sterke pijnstiller, helaas alleen op recept en erg duur, maar ik heb er nog een paar toevallig'. Na een half uur is uw buikpijn een stuk minder. Hoe kan dat nou?

Als je stof toespreekt dan gebeurt daar niets. Probeer maar eens tegen een deur te zeggen dat hij open moet.

Mijn mededeling (niet het zetmeel) had als gevolg dat er in uw hersenen stofjes werden vrijgemaakt die uw pijnervaring verzachtten. En het raadsel is hoe een mededeling (geest) iets teweeg kan brengen in de hersenen (lichaam). Dat die mededeling de oorzaak is volgt uit het feit dat er niets gebeurt als ik die nep-pil stiekem in uw Brinta of cornflakes verstop, zonder er iets over te zeggen. Of sterker nog, dit zou ook lukken als ik niets bijzonders in uw Brinta had gestopt, maar toch tegen u zeg dat er een sterke pijnstiller in zat.

Het onbegrijpelijke is dat er door die mededeling ('Er zit een pijnstiller in') stofjes worden geproduceerd in de hersenen die pijnstillend werken. Je bent geneigd om te zeggen: maar dat kan helemaal niet, je kunt geen chemische reactie in de gang zetten door een mededeling. Als je stof toespreekt dan gebeurt daar niets. Probeer maar eens tegen een deur te zeggen dat hij open moet. Evenmin heeft het zin om tegen ijzer te zeggen: hou op met roesten.

Het merkwaardige is dat velen denken dat het probleem is opgelost

Nog geen oplossing

Het filosofische probleem dat achter het placebo-effect schuilgaat is al vele eeuwen oud. Het merkwaardige is dat velen denken dat het probleem is opgelost. Maar tot nog toe is niemand erin geslaagd om uit te leggen hoe een gedachte uit een neuron kan voortkomen. Dat is trouwens wel een leuke vraag voor de neurologische onderzoeker: 'Hebt u wel eens een gedachte uit een neuron zien komen?'

Geestelijke activiteit gaat altijd gepaard met gebeurtenissen in de hersenen. Dus naast (naast? onder? achter? boven?) ons denken en voelen gebeurt er van alles in de hersenen, maar die warreling van moleculen is iets heel anders dan geestelijk leven. Pijn, heimwee, kennis van de Middeleeuwen, poëzie, wiskunde en de muziek van The Beatles, deze dingen kun je niet naar moleculen vertalen.

Overigens betekent dit filosofische probleem niets nadeligs voor het praktische werk van mevrouw Evers, die verwachtingen hoopt te kunnen bijstellen, om op die manier pijn te verminderen.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De werking van placebo is een tot nog toe onopgelost mysterie

Als je stof toespreekt dan gebeurt daar niets. Probeer maar eens tegen een deur te zeggen dat hij open moet.

Het merkwaardige is dat velen denken dat het probleem is opgelost