OpinieSpelling

Weg met de tussen-n, want die hoor je toch niet. Behalve bij keukendeur

De officiële spellingsregels voor de tussen-n zijn net zo ingewikkeld als de ‘rebelse’ waar Trouw nu vanaf stapt, schrijft Johan de Donder, leraar Nederlands in Brussel.

Wie denkt dat een leraar Nederlands in vijf minuten de regel van de tussen-n krijgt uitgelegd, is eraan voor de moeite. Leg maar eens uit aan tieners, die goed moeten leren spellen, dat je spinnewiel zonder ‘n’ schrijft, maar spinnenweb met ‘n’. Zo is het dus ook boekentas en berenvel, maar aspergesoep en rodekool. Ik bespaar de lezer de regel, want hij is ingewikkeld, zeker die van Het Groene Boekje. Er bestaat een iets eenvoudigere variant, maar die is evenmin in een mum van tijd aan te leren.

Bovendien is de regel van de tussen-n een kampioen in de uitzonderingen, ook al heeft men er eentje – gelukkig – in 2005 afgeschaft. Ooit was het paardebloem en kattekruid, omdat het eerste deel van de samengestelde plantnaam een dier is. De zin daarvan is mij nog altijd een raadsel. Andere uitzonderingen bleven overeind. Beresterk krijgt geen ‘n’, omdat het een ‘versterkt bijvoeglijk naamwoord’ is. Wie dat heeft uitgevonden, mag Joost weten. Wat is er zinvol aan om apetrots te schrijven, maar apenstreek?

‘Versteende samenstelling’

Ook de uitvinder van het begrip ‘versteende samenstelling’ verdient een pluim voor de meest onzinnige uitvinding. Je schrijft apekool, want dat woord is versteend! Dus ledemaat (versteend), maar ledenraad. Nog een leuke, neen eigenlijk een triestige: hazenrug en hazewind. Jawel, de laatste is... versteend!

Eveneens uitzondering zijn samenstellingen met maan, zon en hel. Blijkbaar zijn hellenvuur en manenschijn onaanvaardbare of misschien wel lelijke woordbeelden. Wie heeft dat uitgevonden? En vooral: welke zin hebben al die uitzonderingen? Ik viel dan ook van mijn stoel, toen ik in Trouw van 2 januari las, dat de regel van de tussen-n in Het Groene Boekje ‘redelijk consistent’ is. De grappige uitspraak komt van Trouw-taalcolumnist Ton den Boon.

Aanleiding van de hele discussie is de beslissing van de krant om zich, wat die tussen-n betreft, voortaan aan de officiële regels te houden. Inderdaad, een legitieme keuze, want je moet de regels volgen, zoals Trouw-redacteur Maaike van Houten terecht stelt. Ik houd me even­eens aan de regel, inclusief de uitzonderingen, ook al wring ik mij elk schooljaar, met veel tegenzin, in een massa bochten om die uitgelegd te krijgen. Ik heb er evenwel kritiek op en stel zo meteen een eenvoudige regel voor.

Hordenloop versus paardestal

Ik begrijp ook niet waarom de krant jarenlang een andere even onzinnige regel toepaste, namelijk die van het noodzakelijke meervoud: hordenloop versus paardestal. De officiële noch de alternatieve spelling blinken uit in helderheid en consequentie. Ze zijn even ingewikkeld en een even grote hel voor Nederlanders en Vlamingen die met spellen veel moeite hebben. Trouws moedige keuze uit 2006 was dus niet zo moedig. Ze zorgde eigenlijk voor nog meer verwarring.

In het artikel staat het antwoord om definitief uit de miserie van die verdomde tussen-n te geraken. Ton den Boon reikt, allicht onbewust, dé oplossing aan. Hij zegt: ‘Ik begreep de hang naar vrijheid. Je hoort zo’n tussen-n niet eens, dus waarom zou je hem dan schrijven?’ Inderdaad, je hoort de tussen-n niet. Voor alle duidelijkheid: Trouw ging ook niet zover in zijn ambitie om zogezegd alternatief en consequent te spellen door de tussen-n overboord te gooien.

Maar we kunnen dus, omdat de tussen-n nooit wordt uitgesproken, een eenvoudige regel opstellen: in principe nooit een tussen-n. Dus: apetrots, apestreek, spinneweb, spinnewiel, berevel, beretrots, maneschijn, mannekoor, zedeleer, zedeloos, kerkeraad, douanekantoor... Er is slechts één uitzondering: samenstellingen waarvan het eerste deel altijd een ‘n’ heeft: wagenpark, keukendeur of havengebied. Zoals ze in Nederland zeggen: klaar is Kees. Probleem opgelost.

Ik ben wel benieuwd met welke zinnige argumenten taalpuristen voor de dag zullen komen, om de ingewikkelde en inconsequente regel van de tussen-n te verdedigen en mijn eenvoudige te verketteren. 

Lees ook: 

Trouw stopt met rebelse spelling en schrijft eindelijk ook ‘pannenkoek’

Na vijftien jaar rebellie omarmt Trouw vanaf dit jaar alsnog de officiële ‘groene’ spelling. ‘Pannekoek’ en ‘kerkeraad’ zonder tussen-n zijn nu verleden tijd, tot opluchting van veel lezers én redacteuren.

Over naar de groene spelling, van kerkeraad naar kerkenraad

Joost van Egmond, coördinator van de eindredactie  is er groot voorstander van en ook één van de animators om vanaf 2 januari  een n te zetten in pannenkoek, in kerkenraad, in geitenkeutel en in vele andere woorden conform de spellingswetten van de Taalunie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden