Opinie Religie

Weg met de geloofschaamte, religieuze burgers zijn waardevol voor de samenleving

Religieuze burgers zijn waardevol voor de samenleving. Ten onrechte wordt de scheiding tussen kerk en staat zo uitgelegd dat kerken en kerkgangers zich koest moeten houden, schrijft Chris van Dam, Tweede Kamerlid CDA.

Wie vertelt dat hij of zij geregeld op zondag naar de kerk gaat, wordt vaak meewarig aangekeken. Moslims rekenen we collectief af op de daden van een handvol extremisten. En wie snapt nog waar boeken, poëzie, schilderijen en beelden naar verwijzen als de verhalen uit de Bijbel je vreemd zijn?

De afnemende kennis over en de verminderde tolerantie ten opzichte van gelovig leven hebben niet alleen betekenis voor kerken, synagogen, moskeeën en hun ‘inwoners’, ze doen afbreuk aan het functioneren van onze samenleving als geheel. De samenleving heeft groot belang bij het op waarde schatten van mensen met een levensovertuiging. En ook van organisaties die op dat vlak actief zijn. Als we niet uitkijken gaat er door onkunde en desinteresse te veel verloren.

Want er lijkt sprake van groot onbegrip, soms zelfs angst voor de rol van religie en geloof in onze tijd. En van geloofschaamte bij hen die tegen de tijdgeest van individualisme en rationaliteit in moeten uitleggen waarom zij ‘er nog in geloven’. Gelovigen worden afgerekend op uitwassen of moeten opboksen tegen gedateerde beelden over kerk en religie.

Zo is er sprake van religiestress bij overheden, in de politiek. Neem de vrijheid van onderwijs, of voltooid leven, of moskeebouw: we worstelen wat af met elkaar over de thema’s geloof en politiek. De groeiende onbekendheid met jodendom en christendom en de focus op de extremen in de islam dreigen geloof en levensovertuiging als rariteiten naar de buitenkant van de maatschappelijke discussie te drijven. We leven in een neoliberale samenleving waarin geloof tot een privézaak is gemaakt. Ten beste krijgt het geloof huisarrest, achter de voordeur. En dat is niet alleen jammer, het is een volstrekte ontkenning van de maatschappelijke werkelijkheid.

Tegen de tirannie van de rationaliteit in

Religie heeft in allerlei opzichten essentieel bijgedragen aan de ontwikkeling van onze samenleving. Niet alleen in kunst en cultuur, ook in de ontwikkeling van ons onderwijs, de zorg en bovenal onze democratische rechtsstaat. Wie zich verdiept in het werk van Alexis de Tocqueville begrijpt welke belangrijke rol religie niet alleen in ons land en in onze tijd maar meer in algemene zin heeft: als hoeder van de zeden, als bijdrage aan dat wat goed en rechtvaardig is, tegen de tirannie van de rationaliteit in.

De staat heeft ook anno 2019 groot belang bij het koesteren van gemeenschappen waar waarden en normen geoefend worden en doorgegeven. Er zijn heel veel organisaties en verbanden die daar een rol in hebben. Maar gelovigen hoeven zich niet weg te cijferen. Integendeel, ze mogen in de traditie van allen die hen daarin voorgingen hun trotse bijdrage leveren en hun betekenisvolle plek opeisen. En verwachten dat de overheid hun bijdrage waardeert.

De scheiding van kerk en staat wordt steeds vaker uitgelegd als een argument voor afstand, voor het ‘met de rug naar de kerken staan’. Door dit te doen wordt de behoefte van grote delen van onze samenleving niet alleen miskend, maar ook niet benut. Respecteer de scheiding van kerk en staat, maar investeer tegelijkertijd in een grotere onderlinge betrokkenheid, in dialoog. Laat leidend zijn welke bijdrage ‘de kerk’ (in alle verscheidenheid) levert aan onze samenleving. Dat kan alleen met bezielde, verantwoordelijke burgers en dat is juist waar geloofsgemeenschappen een zeer wezenlijke bijdrage aan kunnen leveren.

Ik hoop dat de maatschappelijke waardering voor geloof en religie toeneemt. Daarbij past een moderne relatie tussen kerk en staat. Een relatie die recht doet aan de verschillende verantwoordelijkheden van kerk en staat en de scheiding ertussen in ere houdt.

Lees ook:

Extremistische teksten op islamscholen verbieden? Dat is niet de weg

De vrijheid van godsdienst maakt dat er weinig kan worden gedaan tegen extremistische lectuur op islamscholen. ‘Ook in kerken worden problematische teksten voorgelezen. Cruciaal is in welke context dat gebeurt’.

We blijven onstuitbaar religieus

Anders dan statistici beweren en ondanks onszelf, zijn we hartstikke religieus. Maar dan moet je wel voorbij het clichédebat over God en zijn gevolg willen kijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden