SITE artikel column Jamal Ouariachi Beeld Trouw

Column Jamal Ouariachi

We zouden kunnen leren de schemer wat meer lief te hebben

Al wekenlang terroriseert een hittegolf Japan. In de hoofdstad Tokio ligt de temperatuur constant op 35 graden of hoger, en ’s nachts koelt het er nauwelijks af. Al zeker 57 mensen zijn door de hitte om het leven gekomen.

Begin deze week las ik het essay ‘In Praise of Shadows’ van de Japanse romanschrijver Junichirō Tanizaki, dat een vriend mij cadeau heeft gedaan. Geschreven in 1933, is het een beschouwing over de klassieke Japanse cultuur die in razend tempo het onderspit delft voor modernisering onder invloed van het Westen. De esthetiek van het oude Japan is volgens Tanizaki gebaseerd op schaduw, schemer en troebelheid. Van de tempelarchitectuur met die enorme dakpartijen waaronder de duisternis regeert tot en met de modderachtige troebelheid van mi­sosoep, van de donkere kleuren van Japans lakwerk tot en met de voorliefde voor metalen die niet zijn opgepoetst maar juist een patina vertonen.

Delicaat schaduwspel

Met een mengsel van verwondering, spot en ergernis beschrijft Tanizaki de plaag van het moderne elektrische licht. Hoe het delicate schaduwspel van een Japans interieur erdoor vernietigd wordt, hoe al die gloeilampen gebouwen bovendien snikheet maken – waar dan weer een ventilator, eveneens elektrisch, tegen in stelling moet worden gebracht.

Dat was in 1933. Wie nu aan Tokio denkt, denkt aan neonverlichting en torenhoge digitale reclameschermen. Vanwege de huidige hittegolf adviseert de politie de bevolking niet alleen om veel water te drinken en uit de zon te blijven, maar ook om de airconditioning te gebruiken.

Houten raamwerk met rijstpapier

Klimaatalarmisten zullen bij zo’n bericht onmiddellijk roepen dat airco nu juist bijdraagt aan de opwarming van de aarde, maar wat moeten ze anders? Terug naar het Japan dat Tanizaki prijst? Hoewel er in zijn ideeën misschien een sleutel tot een uiteindelijke oplossing verborgen ligt, kun je niet per direct alle betonnen muren slopen en vervangen door houten raamwerken met rijstpapier.

Het essay deed me trouwens ook nadenken over de situatie in Nederland. Wij, met onze liefde voor Hollands licht en onze overdaad aan gebouwen van glas. Afgelopen juli, toen ons land eveneens zuchtte onder een hittegolf – gelukkig een heel wat minder dodelijke ­– werd er druk gediscussieerd over hoe we in de toekomst onze levensstijl kunnen aanpassen nu de klimaatverandering voor almaar extremer weer zorgt. Een meer mediterrane houding, werd hier en daar al geopperd. Overdag een beetje tranquilo, laat naar bed, vroeg wakker, en ’s middags een siësta. Maar het zou een veel grotere cultuuromslag zijn als we ook zouden leren de schemer wat meer lief te hebben. Afkicken van onze verslaving aan glas, licht en glimmend metaal, en in plaats daarvan het zoete en geheimzinnige genoegen van de deemstering omhelzen. Een nieuw volkslied hebben we al, afkomstig van De Dijk: ‘Mag het licht uit?’

Columnist Jamal Ouariachi verving deze zomer Stevo Akkerman. Stevo Akkerman is maandag weer terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden