We zitten opgescheept met een Europa zonder strategie

Guy Verhofstadt: "Ik ben het over één zaak eens met de Eurosceptici. Het huidige Europa werkt niet."Beeld afp

Europa kampt met vijf crises tegelijkertijd. Een exodus aan vluchtelingen richting Europa, de laagste groeicijfers van alle regionale blokken, een monetaire crisis die tot een Grexit en het einde van de Euro kan leiden, burgeroorlogen in onze achtertuin en een gezagscrisis door het afhaken van de Europese burger. Alleen een flinke sprong vooruit kan dit Europa weer slagkracht geven en relevant maken, stelt Guy Verhofstadt.

Het is een eufemisme te stellen dat de Europese Unie betere tijden heeft gekend. In de jaren negentig en het begin van de twintigste eeuw domineerden Europese bedrijven de mondiale economie, de economische groei leek onstuitbaar, West- en Oost-Europa werden herenigd, we vierden zestig jaar vrede op het continent en Europese samenwerking leek door het gros van de Europeanen als een zegen te worden gezien. Een echte Europese Grondwet zou de kers op de taart worden, maar het sprookje werd wreed verstoord door de verloren referenda in Frankrijk en Nederland.

En vanaf toen is het alleen maar bergafwaarts gegaan. In plaats van een overtuigend verhaal te houden waarom Europese samenwerking noodzakelijker was dan ooit, meden Europese politici het thema 'Europa' als de pest. Nu plukken we de zure druiven die het gevolg zijn van tien jaar stilstand. We zitten opgescheept met een Europa zonder strategie, zonder slagkracht en zonder de noodzakelijke overtuigingskracht om de vijf crises die ons teisteren te overwinnen.

Vluchtelingencrisis
De grootste crisis is de vluchtelingencrisis. Het lukt Europa maar niet tot een oplossing te komen. Vluchtelingen worden als last gezien en moet vooral de toegang tot Europa ontzegd worden. Het lijkt de Europese politici niet te lukken om deze vluchtelingen als mensen te zien. Moeders, vaders en kinderen die tijdelijk bescherming nodig hebben tegen dictator Assad die hun huizen bombardeert en de barbaren van de Islamitische Staat die hen letterlijk een kopje kleiner willen maken.

Het resultaat is totale chaos en een steeds grotere groep vluchtelingen dat als vee van land naar land wordt gedreven. Dit probleem zal alleen opgelost worden als lidstaten accepteren dat een ratjetoe van 28 verschillende asiel- en migratiesystemen niet werkt. Net als de VS, Candada en Australië zal Europa tot een gezamenlijk beleid moeten komen dat een menselijk antwoord biedt voor mensen die hun leven niet zeker zijn, en duidelijkheid biedt voor diegenen die in Europa een beter leven willen zoeken.

Vluchtelingen komen aan op Lesbos.Beeld afp

Groei
De tweede crisis is nog complexer. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat Europa weer gaat groeien? Met een gemiddelde groei van 1,8 procent, heeft Europa het laagste groeipercentage van alle economische blokken. De Europese Commissie wil dit veranderen en heeft de vrijmaking van groeimarkten als de energiemarkt, de kapitaalmarkt, de transportmarkt en de digitale markt tot prioriteiten uitgeroepen.

Een mooi streven, maar gedoemd te mislukken zolang regeringsleiders op de rem blijven staan om nationale monopolies te beschermen. Een voorbeeld is de markt voor hernieuwbare energie, waar het nog steeds een kwelling is voor Spaanse producenten om Franse klanten te bedienen. De Franse overheid beschermt liever de eigen nucleaire industrie dan Spaanse zonneenergie levensvatbaar te maken. Echter, zonder een echte Europese markt wordt de productie van hernieuwbare energie niet winstgevend. Hierdoor bevinden we ons in een catch 22 situatie waarin iedereen verliest doordat Europa zijn potentieel niet kan benutten.

De zwakste broeder
Crisis nummer drie: de monetaire crisis. Deze duurt nu al meer dan zeven jaar. Het begon met Griekenland en als we niet uitkijken zal het uiteindelijk tot een Grexit en zelfs de val van de Euro leiden. Want als de zwakste broeder het schip moet verlaten, zal er snel een nieuw slachtoffer zoals Portugal, Italië of zelfs Frankrijk worden gevonden. Als je bedenkt dat Duitsland sinds de invoering van de Euro vier maal zo veel exporteert naar Griekenland als voor de Euro, is het enorme belang van een gezamenlijke munt snel duidelijk.

Het is dus in ieders belang om de Eurozone intact te houden. Dat is voorlopig gelukt met het derde Griekse reddingspakket, maar de kans is levensgroot dat dit niet genoeg zal zijn. We moeten er sterk rekening mee houden dat het Griekenland niet zal lukken uit de negatieve spiraal te komen in de relatief korte tijd die rest voordat de nieuwe terugbetalingen gevorderd worden. En aangezien een vierde hulppakket politiek bijna onmogelijk te verkopen is in landen als Duitsland, Finland en Nederland, zullen we naar een structurele oplossing moeten om de Eurozone te versterken.

Een gesloten winkel in de Griekse stad Komotini.Beeld afp

Dat betekent concreet een vergaande Politieke Unie met een Europees Ministerie van Financiën, een Europese Economische Regering en een Europees schuldbeheermechanisme. Dit zal tot een afdracht van nationale bevoegdheden leiden, maar het is de enige manier om de euro te redden. De geschiedenis leert dat een land zonder munt kan bestaan, maar een munt niet zonder land kan overleven.

Toekijken
De vierde crisis is de meest dramatische: de oorlog in Syrië. De exodus aan vluchtelingen die aan het bloedvergieten willen ontkomen, laat de Europese Unie op haar grondvesten schudden. We kunnen niet verwachten dat de Verenigde Staten deze keer weer de kastanjes voor ons uit het vuur zullen halen, zoals in de Balkan het geval was in de jaren negentig. Deze keer lijkt de politieke wil en het vermogen van de VS om het conflict te beëindigen te ontbreken.

Aangezien wij de grootste gevolgen dragen, zou het logisch zijn dat Europa nu zelf actie onderneemt. Maar niets is minder waar. Tijdens de VN top in New York, is het Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Konkrijk weer niet gelukt om tot een gezamenlijke positie te komen. Het gevolg is dat Europa louter kan toekijken hoe Poetin en Obama kibbelen over de toekomst van het Midden Oosten. Het is dus hoog tijd dat Cameron en Hollande gaan beseffen dat ze geen wereldrijken meer besturen en alleen nog via Europese samenwerking in de internationale politiek een vuist kunnen maken.

De manier waarop we met de voorgaande vier crises omgaan, zal bepalen of Europa zijn gezagscrisis zal overwinnen. Want ik ben het over één zaak eens met de Eurosceptici. Het huidige Europa werkt niet. Maar de oplossing is niet om de boel op te geven en ons achter de nationale grenzen terug te trekken. Dat hebben we in de jaren dertig geprobeerd met afschuwelijke gevolgen. We moeten nu de schouders eronder zetten en nationale soevereiniteit delen om het Europese project weer op de rails te zetten. Samen sterk, of samen ten onder.

Guy Verhofstadt is de fractieleider van de Europese Liberalen en Democraten in het Europees Parlement.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden