We zijn vergeten dat Europese integratie het antwoord is

Beeld Foto: Jörgen Caris

Ooit had ik een tante wier bijdrage aan een discussie steevast ‘ja, ja, jongens’ was. Dat zou dus ook haar reactie zijn geweest op de woorden van burgemeester Halsema die ik tijdens de Nationale Holocaust­herdenking hoorde zeggen dat we het verhaal steeds opnieuw moeten vertellen opdat het nooit weer kan gebeuren. 

De Franse filosoof Bernard-Henri Lévy liet zich in een manifest met andere vooraanstaande denkers op soortgelijke wijze uit. Hij waarschuwde voor de dramatische gevolgen van de teloorgang van de Europese Unie die ontstaan is uit de gedachte dat de verschrikkingen waar Halsema het over had nooit meer mogen gebeuren. Maar zelfs verschrikkingen verdwijnen uiteindelijk uit het collectieve geheugen. We weten dan ook niet meer dat de Europese integratie hierop het antwoord was.

De architect ervan, de Franse minister van buitenlandse zaken Robert Schuman, zag dat kolen en staal de basis voor de oorlogsindustrie waren. In 1950 stelde hij daarom voor om de Frans-Duitse kolen- en staalproductie onder supranationaal gezag te plaatsen en deze samenwerking open te stellen voor andere landen. Het plan dat hij samen met Jean Monnet schreef was ronduit visionair. De samenwerking leidde inderdaad tot integratie die de basis werd van de Europese Unie van vandaag de dag. Die unie werd vervolgens mogelijk het meest succesvolle vredesproject uit de geschiedenis.

Hoe belangrijk dit nog steeds is, blijkt uit de brexit. De grote splijtzwam is Noord-Ierland. Mede door het lidmaatschap van de Europese Unie werd de burgeroorlog daar beëindigd. Door het ontbreken van grenzen konden de katholieken zich op Ierland richten en de protestanten op het Verenigd Koninkrijk. Als door de brexit nieuwe harde grenzen tussen Noord-Ierland en de republiek Ierland ontstaan, wordt voor een nieuwe burgeroorlog gevreesd. Met Gibraltar is het niet veel anders. De Britse premier May dreigde in 2017 met oorlog als Spanje misbruik zou maken van de brexit door de rots bij Spanje te trekken.

Stroperig

We zijn vergeten dat door de Europese integratie landen geen oorlog meer voeren, maar hun geschillen uitvechten in Brussel. Daar ontmoeten de staatshoofden en regeringsleiders elkaar in de Europese Raad, vinden aan de lopende band vergaderingen van ministers plaats en tracht de Europese Commissie een gelijk speelveld tussen de landen te creëren. Natuurlijk gaat er van alles mis, zijn discussies vaak stroperig en duurt het vinden van consensus eindeloos. Daarmee verschilt Brussel niet van de nationale politiek van de lidstaten zelf.

Helaas vrees ik dat historische lessen geen rol spelen in de verkiezingsretoriek die met de Europese verkiezingen in zicht steeds sterker wordt. De retoriek wordt gedomineerd door spookverhalen over de te grote macht van Brussel met zijn graaiende bureaucratie, die over de rug van de gewone man zijn zakken vult en onbegrijpelijke regels maakt.

Het tegengeluid klinkt te zwak. Schreeuwers voeren de boventoon en uit angst kiezers te verliezen buigen ook redelijke middenpartijen mee met dit gehuil op de flanken.

Laten ze hier mee ophouden. In een tijd van opkomend anti-Europees rechtsextremisme, en zelfs fascisme, moeten juist de gematigde partijen met historische argumenten komen. Het verleden afdoen met ‘ja, ja jongens’ past niet meer.

Lees ook:

Columnist Rob de Wijk schrijft wekelijks over internationale verhoudingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden