Column Naema Tahir

We zijn nu eenmaal geen engelen

Ik ben niet de eerste en zal ook zeker niet de laatste zijn die de theorie van Rutger Bregman betwijfelt, hoe aantrekkelijk die ook is. De schrijver Bregman verdedigt in zijn nieuwe boek ‘De meeste mensen deugen’ het idee dat de meeste mensen goed zijn. Het oude mensbeeld – dat de mens zondig is (een christelijk idee), dat de mens neigt tot het kwaad (een Aristoteliaans idee), dat de mens geen engel is (van de Amerikaanse Founding Father Hamilton) – klopt niet, volgens Bregman, en is aan revisie toe.

Aan revisie toe? Dat klinkt alsof het nog massaal wordt aangehangen. Maar was dit oude mensbeeld niet al aan de kant gezet in de Franse revolutie, die ervan uitging dat de mens goed is, en oké is zoals die is? Zijn we niet al een paar eeuwen in het Westen aan het voortborduren op dit positieve mensbeeld?

Het positieve mensbeeld bestaat al een hele tijd. Maar klopt het ook? Deugen de meeste mensen daadwerkelijk?

Een van de voorbeelden die Bregman aanhaalt om zijn theorie te staven, in ‘De Wereld Draait Door’ van 4 september, betreft Goldings klassieke roman ‘Lord of the Flies’, waarin wordt beschreven hoe een groep ‘beschaafde’ Britse jongens die aanspoelt op een onbewoond eiland al snel ontaarden in elkaar op leven en dood bevechtende barbaren. Bregman heeft een echte groep kinderen opgeduikeld, die werkelijk op een onbewoond eiland was aangespoeld en er vijftien maanden lang in goede harmonie en vrede hebben samengeleefd. Golding weerlegd?

Ik wil graag geloven in de theorie van Bregman dat de meeste mensen deugen. Als ik om me heen kijk, zie ik ook veel goedheid.

Maar ik kom helaas ook veel slechtigheid tegen.

Het kost meer inspanning om te deugen dan om niet te deugen

Laatst stond ik voor rood licht met naast mij een meneer. Zomaar spuugde hij schuin voor me zodat zijn spuug voor mijn voeten terechtkwam! De deugniet zei niet eens sorry. Maar, zal Bregman zeggen, de meeste mensen spugen niet voor je neus, toch? Die deugen.

Een ander voorbeeld dan: laatst zette weer eens iemand zijn vuilniszakken gewoon op straat in plaats van ze in de container te doen. De meeuwen vraten die zak kapot. Overal vuil. Ik liep eraan voorbij, zoals de meeste mensen doen. Maar mijn aardige buurman ging de hele straat af met bezem en zak en raapte al het vuil op. Ik zag het, we praatten erover en toen hielp ik ook maar mee – terwijl ik me best had kunnen verschuilen achter mijn smetvrees. In dit voorbeeld deugen de meeste mensen niet. Dat is heel duidelijk.

Laatste voorbeeld: hoe vaak sport ik nou? Ik ben liever lui dan moe. Echt waar. Zoals zovele anderen. Ook hierin deugen de meeste mensen niet.

Uiteindelijk geloof ik dat het veel meer inspanning kost om als mens te deugen dan om niet te deugen. En daarin ligt de crux. Om te deugen hebben we een extra zetje nodig. Zolang goed zijn niet haaks staat op het eigenbelang, is er niks aan de hand. Maar als dat wel het geval is, wint dat laatste vaak genoeg. Tenzij er een wet is die ook wordt gehandhaafd. Of je een stevige morele opvoeding hebt gehad. Valt dat weg, dan betwijfel ik of de meeste mensen alleen maar goed zijn. We zijn nu eenmaal geen engelen. 

Naema Tahir is jurist en schrijver. Voor Trouw schrijft ze om de week een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden