Column Babah Tarawally

We zijn eenlingen, totdat de treinen niet meer rijden

In 2005 bezocht ik, tijdens een werkbezoek, voor het eerst Zuid-Afrika. Eenmaal terug in Nederland schreef ik een blog met de kop ‘Dit is niet mijn ­Afrika’. Er waren destijds veel redenen waarom ik dat deel van Afrika niet bij ‘mijn Afrika’ wilde ­betrekken. Het betrof voornamelijk de angst van witte voor zwarte mensen en vice versa. Zuid-Afrika was voor mij daarom een xenofoob land. Ik had destijds het ­gevoel dat in Zuid-Afrika deze twee groepen niet in ­vrede met elkaar, maar in angst voor elkaar leefden. 

Ze leven naast elkaar zoals ik leef met de spinnen in mijn huis. In angst, contact vermijdend, maar toch niet het lef hebbend om ze dood te maken. De zorgvuldige wijze waarop ik deze huisspinnen uiterst voorzichtig met een ­papiertje mijn huis uitzet, roept trouwens de nodige ­hilariteit op bij andere huisgenoten. Zo was het ook in Zuid-Afrika. De mensen zijn er doodsbang voor elkaar, vermijden het liefst contact en confrontatie.

Bijzondere status 

De reden van mijn bezoek aan Zuid-Afrika verleende mij als zwarte man een bijzondere status ten opzichte van mijn zwarte broeders aldaar. Door mijn werk verbleef ik in een extra beveiligd luxe hotel en werd ik rondgereden door een witte Zuid-Afrikaanse chauffeur. De Zuid-Afrikaanse rangorde op zijn kop. Tijdens onze ritten door Johannesburg bereidde hij me voor zoals een steward zijn passagiers voordat het vliegtuig de lucht in gaat. “Please fasten your ­seatbelt, houd ramen en deuren gesloten. En worden we aangevallen, bescherm dan je hoofd met je handen.”

Deze ritten brachten me in de zogenaamde gevaarlijkste zones van Johannesburg. Ik vroeg in het Nederlands aan de chauffeur of we ergens konden stoppen om een kijkje te nemen. Hij antwoordde in het Afrikaans dat dit absoluut niet kon. Mijn veiligheid was zijn ­prioriteit. We verstonden elkaar. En door mijn bijzondere ­positie en onze gedeelde taal vergat de chauffeur dat ik zwart ben.

Na deze eerste reis in 2005 ben ik meerdere keren ­terug geweest in Zuid-Afrika. Het was mooi om te zien hoe de angst voor de ander elke keer andere vormen had aangenomen. Zowel zwarte als witte Zuid-Afrikanen ­accepteerden en begrepen hun angst door in de geest van Mandela te leven. Na vijf jaar presidentschap dwong Mandela hen liefdevol om hun angststoornissen via de Waarheids- en Verzoeningscommissie te verwerken. Daarna was er ruimte om te verzoenen en elkaar ­te ­vergeven. Dit betekent niet dat mensen van elkaar ­gingen houden. Belangrijker is dat ze elkaar nodig ­hebben.

Gezamenlijke doelwit

Elke relatie heeft een grotere kans van slagen ­wanneer er een gezamenlijk doel wordt gecreëerd. Neem bijvoorbeeld de verschillende individuen op een station. Allemaal eenlingen, tot de treinen ineens niet meer rijden. Dan worden de NS het gezamenlijke doelwit waarop we onze frustraties botvieren. Het maakt niet uit wie je bent of wat je afkomst is, we hebben op dat moment allemaal dezelfde irritaties en voelen ons ­benadeeld door de NS.

Zo hebben Zuid-Afrikanen hun pijlen op dit moment ­gericht op zwarte Afrikanen uit buurlanden. Zij zijn de oorzaak van alles wat er in Zuid-Afrika tegenzit. De ­zondebok voor de politieke leiders die hun beloftes niet ­nakomen en de witte Zuid-Afrikanen die nog 80 procent van de economie in handen hebben. Zolang de boze burgers hun pijlen niet op hen richten, blijven ze in de luwte en kijken toe hoe hun landgenoten hun frustraties botvieren op ‘de vreemdeling’.

Maar wat gebeurt er als ‘de vreemdeling’ weg is? Keert de woede zich inwaarts en vindt die weer een nieuwe vreemdeling?

Babah Tarawally is schrijver, columnist en programmamaker. Voor Trouw schrijft hij om de week over (verborgen) discriminatie en racisme, maar vooral over manieren om elkaar op dit thema te kunnen verstaan. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden