Beeld Trouw

ColumnJamal Ouariachi

We willen onze vrijheid terug. Welke vrijheid?

‘De laatste lezing’, heet het onlangs postuum verschenen boekje van de Israëlische schrijver Amos Oz (1939-2018). Het is een even vurig als overtuigend ­pleidooi voor een tweestatenoplossing in het ­Israëlisch-Palestijnse conflict. Tegen het ­einde van zijn betoog haalt Oz Harry Truman aan, Amerikaans president van april 1945 tot begin 1953. Oz parafraseert hem: “Het enige voorrecht dat je hebt als je in het Oval Office zit, is dat je in een ­uitstekende positie bent om mensen ervan te ­overtuigen dat ze dingen moeten doen waarvan ze diep in hun hart weten dat ze gedaan moeten worden, maar waar ze geen zin in hebben”.

Truman bedoelde die woorden algemeen. Oz vertaalde ze naar de situatie in Israël. En ik, als lezer, interpreteer ze onwillekeurig met corona in het achterhoofd. Welke leiders helpen hun land op verstandige wijze door de crisis? 

Niet Donald Trump. Die kiest al maanden voor een goor mengsel van liegen, ontkennen en bagatelliseren. Die droeg pas af­gelopen weekend voor het eerst publiekelijk een mondkapje, terwijl het sterftecijfer in zijn land inmiddels de 140.000 doden nadert. Zie ook Bolsonaro van Brazilië. Liegen, ontkennen, bagatelliseren. Nee, dat is niet de methode.

We hebben geen zin meer in de coronaregels

Hoe heeft Nederland het ­eigenlijk gedaan, met een ­beroep op eigen verantwoordelijkheid, een korte, felle lockdown en een premier die burgers als volwassenen aansprak? De besmettingscurve is succesvol platgeslagen, maar hoelang zal dat nog duren, nu de Groningse cafés weer stampvol zitten en in Amsterdam de mensenmassa’s weer ouderwets voortsjokken? We weten allemaal diep in ons hart dat we ons maar beter aan de coronaregels kunnen houden, maar we hebben er geen zin in.
Niet meer.

Vrijheid is daarbij het toverwoord. We willen ­onze vrijheid terug. Alsof we in een dictatuur leven. 
En alsof er niet elke dag nog nieuwe besmettingen bijkomen. Filosoof Isaiah Berlin schreef in zijn essay ‘Twee opvattingen van vrijheid’: “Wat betekent vrijheid voor hen die er geen gebruik van kunnen maken? (…) Individuele vrijheid is niet de eerste levens­behoefte van iedereen.” Vertaal je dat naar de coronacrisis, dan kun je zeggen: wat betekent vrijheid voor iemand die op de ic aan de beademing ligt?

Ik kijk naar de beelden van het troosteloze ­vertier op de Amsterdamse Wallen, de chagrijnige, onbevredigde gezichten van het winkelende publiek in de Kalverstraat, de vreugdeloze dwangmatigheid van het massale consumeren. Dat is dus vrijheid.

Tijdens een van zijn coronapersconferenties zei Mark Rutte: “De vrijheid van de een kan niet ten koste gaan van de gezondheid van de ander”. We moeten ons beheersen, maar zelfdiscipline impliceert vrijwilligheid. Je kunt een mens niet dwingen tot vrijwilligheid, dat is een paradox. Mocht een nieuwe uitbraak zich aandienen, dan heeft de regering nieuwe motivatietechnieken ­nodig.

Schrijver Jamal Ouariachi vervangt deze zomer columnist Stevo Akkerman. Lees hier eerdere columns van Ouariachi terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden