null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

We moeten oppassen geen milde variant te worden van Hongarije: Nederije

Nadat ik woensdag Hongarije en Polen voor de laatste keer had gewaarschuwd vanwege de uitholling van de rechtsstaat, schreef een lezer mij dat het met Nederland niet veel beter was gesteld. Ook hier ‘schijnt de wet alleen voor het volk te gelden en niet voor de bestuurlijke elite’. Dat kon ik alleen al gezien het toeslagenschandaal moeilijk ontkennen. Toch was er, antwoordde ik, een wezenlijk verschil. Bij ons vindt zulk onheil plaats binnen een democratisch en rechtsstatelijk systeem; de regering is in overtreding als ze zich niet houdt aan de wet. In Polen en Hongarije wordt een stelsel gebouwd waarin wet en rechtspraak zélf ingaan tegen democratie en rechtsstaat.

Nou ja, een dag later las ik dat minister Hugo de Jonge niet van plan was de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) naar behoren uit te voeren. De rechter had hem daartoe verplicht, maar de minister negeert dit en gaat in hoger beroep. Ik haalde de reactie van de lezer en nog even bij. ‘Ook onze regering legt gerechtelijke uitspraken naast zich neer’, schreef hij. Veel scheelde het niet.

Je zou kunnen zeggen: in hoger beroep gaan is niet hetzelfde als naast je neer leggen. Maar er is met dit beroep iets bijzonders aan de hand. Dat De Jonge zegt dat hij niet kan voldoen aan alle Wob-verzoeken door de coronadrukte, zou nog onder ‘overmacht’ kunnen vallen. Maar hij wíl ook gewoon de bepalingen van de wet niet volgen. De wet zegt dat elk verzoek om documenten individueel moet worden behandeld, maar De Jonge doet het anders: hij geeft informatie op bepaalde momenten in delen vrij. Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans noemt dit in de Volkskrant typerend voor de ‘weerstandshouding’ van de overheid tegenover de Wob. Het hoger beroep kan volgens hem jaren duren, hij ziet de hele manoeuvre als ‘sabotage van de wet’.

Nu maakt één geval van sabotage van ons land nog geen Hongarije, maar we moeten oppassen er geen milde variant – noem het Nederije – van te worden. Elke democratie moet daarvoor oppassen, want het is de natuurlijke neiging van macht om tegenmacht buitenspel te zetten. En we zien in Nederland genoeg voorbeelden van bestuurlijke zelfzucht, belangenverstrengeling, functiestapeling en rolverwisseling die de balans tussen de democratische geledingen in gevaar brengen.

Ook de journalistiek, vooral die op televisie, speelt een rol in het bevoordelen van de macht, enerzijds door alles te benaderen als entertainment, anderzijds door onzuivere verhoudingen te accepteren. Dualisme moet er zijn tussen parlement en regering, maar ook tussen pers en politiek. Het zou ongeloofwaardig zijn als een tv- en radiopresentator nauw bevriend was met de premier, en hem dan ging interviewen. Of als dezelfde presentator vliegreisjes naar Ibiza maakte met de leider van Forum voor Democratie. Of als hij uit eigen zak bijdroeg aan het maken van Forum-campagnefilmpjes en advies gaf over het Forum-verkiezingsprogramma.

Jort Kelder zal het beschouwen als scherpslijperij als ik dit alles onacceptabel noem. Ik noem het onacceptabel vanwege de democratie.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden