OpiniePsychische gezondheid

We moeten Oekraïense vluchtelingen ook helpen met hun trauma's

null Beeld

Veel vluchtelingen uit Oekraïne hebben ernstige trauma's opgelopen. We kunnen hen daar onder andere bij helpen door sociale contacten en zinvolle dagbesteding te bieden, aldus psychiaters Jurjen Luykx en Christiaan Vinkers.

Jurjen Luykx en Christiaan Vinkers

In de berichtgeving over het drama in Oekraïne is terecht veel aandacht voor de directe en acute impact van de oorlog, zoals de vele doden en gewonden. Maar we realiseren ons onvoldoende dat het conflict ook op de lange termijn gevolgen zal hebben voor de psychische gezondheid van miljoenen mensen. En we beseffen te weinig dat wij zelf een rol kunnen spelen in het verminderen van psychische klachten bij vluchtelingen.

Bij oorlogstrauma’s denken we vaak aan soldaten met een posttraumatische stressstoornis (PTSS). PTSS is een ernstige psychiatrische aandoening, gekenmerkt door onder andere angsten en herbelevingen. De gevolgen van oorlog voor de psychische gezondheid reiken echter verder dan PTSS. Oorlogstrauma’s geven tot tientallen jaren later een verhoogd risico op allerlei psychiatrische aandoeningen.

Psychiatrische en lichamelijke aandoeningen

Jeugdtrauma, een trauma dat is opgelopen vóór grofweg het zestiende levensjaar, zal in het huidige conflict en in de toekomst een grote rol spelen. Een jeugdtrauma kan veroorzaakt worden door de huidige onzekerheid, verlies van ouders en familie, vluchten en ontbreken van basale veiligheid.

De afgelopen jaren is bekend geworden dat jeugdtrauma gedurende de rest van het leven risico geeft op bijna alle psychiatrische maar ook op vele lichamelijke aandoeningen, variërend van depressie en gedragsstoornissen tot overgewicht en hart- en vaatziekten. Ook kan het leiden tot leerachterstand doordat het nadelige effecten heeft op concentratie en geheugen.

Juist vanwege de talloze langetermijnconsequenties van (jeugd-)trauma op de psychische en lichamelijke gezondheid is het essentieel om in deze tijden oog te hebben voor dit effect. De huidige oorlog in Oekraïne is een ernstige bedreiging voor de mentale gezondheid van tientallen miljoenen mensen.

Sociale cohesie, huisvesting en zinvolle dagbesteding

In Nederland zullen we hier rechtstreeks mee te maken krijgen via de vele vluchtelingen die ons land bereiken. Wat kunnen we als burgers en als ggz-sector doen om hen bij te staan?

Uit onderzoek is duidelijk geworden dat sociale cohesie, huisvesting en zinvolle dagbesteding kunnen helpen om de gevolgen van trauma te beperken. Ook zijn er vragenlijsten om psychische klachten bij vluchtelingen vroeg te ontdekken, zoals de Protect-vragenlijst, die naar het Oekraïens moet worden vertaald.

Als er toch psychische klachten ontstaan, dan kan tijdige verwijzing naar de ggz helpen om ellende op de lange termijn te voorkomen. Binnen de ggz is samenwerking van groot belang: door ons uit te spreken en contact te hebben met collega’s in Oekraïne kunnen we de juiste hulp sneller op de juiste plek krijgen.

Betere informatie

Nu besteden websites van Nederlandse beroepsverenigingen en trauma-expertisecentra nauwelijks aandacht aan het huidige conflict. Dat moet veranderen, om zo goed mogelijk voorbereid te zijn. Zo kunnen hulpverleners en burgers die in contact komen met vluchtelingen zich beter informeren hoe zij met psychische klachten bij vluchtelingen kunnen omgaan en hoe zij kunnen verwijzen.

We kunnen ons daarbij laten inspireren door andere landen, zoals Canada, waar de Mental Health Commission of Canada (MHCC) een landelijk mandaat heeft ter bevordering van de psychische gezondheid in het hele land, met veel aandacht voor vluchtelingen. Door onderzoek ontdekte de MHCC dat de psychische gezondheid van vluchtelingen na aankomst snel achteruit kan gaan, met name bij gebrek aan sociale contacten en aan dagbesteding. Maar gerichte interventies kunnen helpen om hun psychische klachten te verminderen.

Kortom, we kunnen en moeten Oekraïense vluchtelingen helpen om risico’s op nadelige consequenties van hun trauma’s te beperken: menselijk contact, voortdurende aandacht voor onderwijs en zinvolle andere activiteiten én tijdige, gerichte behandeling kunnen voor velen een verschil gaan maken na alle ellende die ze hebben meegemaakt.

Lees ook:

Halsoverkop de auto in en alleen maar snickers te eten: de vlucht naar West-Oekraïne

Het begon min of meer als een grap. Als de oorlog uitbrak, zou correspondent Michiel Driebergen chauffeur worden van een vluchtelingenkonvooi. Nog geen dag later trad het plan in werking. Het reisgezelschap doorkruiste in enkele dagen Oekraïne.

Noodopvang Harskamp loopt over met Oekraïense vluchtelingen: ‘Snel meer plekken nodig’

De legerplaats Harskamp zit overvol met Oekraïense vluchtelingen. Meer opvangplekken zijn dringend nodig, waarschuwt burgemeester René Verhulst van Ede.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden