OpinieEuropese Unie

We moeten het echt gaan hebben over de toekomst van Europa

De aanpak van de coronacrisis eiste alle aandacht en maakte tegelijkertijd duidelijk dat het hoog tijd is ons te bezinnen op de toekomst van de EU, aldus Guido van Enthoven directeur van Instituut Maatschappelijke Innovatie

In alle dynamiek rond Covid-19 is het bijna vergeten: vanaf mei 2020 zou het debat over de toekomst van Europa plaatsvinden. Met de Europese Raad, de Commissie, het Europees Parlement en met een brede vertegenwoordiging van inwoners van de EU. Het is voorlopig naar september geschoven.

Enerzijds is dit begrijpelijk. Europese landen hadden de afgelopen maanden met de coronacrisis wel iets anders aan hun hoofd. Tegelijkertijd is de vraag over de toekomst van de EU de afgelopen maanden indringend op tafel gekomen. In wat voor Unie willen we leven? Moet Europa een aantal basisindustrieën (gezondheid, farmacie) in eigen huis hebben? Is een Europees steunpakket wenselijk en welke vorm moet dit hebben?

Een kleine geschiedenis. In november 2019 werd een Frans-Duits voorstel gepresenteerd om een doorlopende conferentie over de toekomst van Europa te organiseren. Deze zou beginnen op 9 mei 2020 en tot in 2022 duren. Naast de Europese Raad, de Commissie en het Parlement zou een zo breed mogelijke afspiegeling van de maatschappij hieraan moeten deelnemen. De Commissie stelde dat de conferentie niet alleen de meningen van burgers moet inventariseren, maar dat die burgers ook daadwerkelijk de kans moeten krijgen om het EU-beleid vorm te geven.

De conferentie zou uit twee delen bestaan. In de eerste fase moet het democratisch functioneren van de Europese Unie besproken worden: het ‘hoe?’-vraagstuk. In de tweede fase staat niet het democratisch functioneren van de EU centraal, maar de inhoudelijke beleidsprioriteiten. Vooral op dit gebied is het plan behoorlijk ambitieus: veiligheid, klimaat, migratie, de euro en de ongelijkheid dienen allemaal de revue te passeren.

Het wordt tijd om dit handen en voeten te geven. Daarbij is het logisch om de volgorde om te draaien. Eerst discussie over de wat-vraag. Wat moet Europa doen? Waar zijn we blij mee als het over Europese samenwerking gaat? En welke thema’s willen landen liever zelfstandig aanpakken?

Het komend jaar zullen dan de scenario’s voor Europa besproken moeten worden, in hoofdsteden en dorpshuizen, op tv en via social media, in het café en bij de barbier.

In essentie gaat het om drie mogelijke toekomsten:

•Eén Europa, een politieke unie. Er zijn goede argumenten om de EU uit te laten groeien tot een krachtiger speler in het mondiale veld tussen de VS en China.

•Geen Europa, geleidelijke afbouw van Europese instituties en regelgeving. Dit sluit aan bij een breed levend sentiment om bevoegdheden ‘terug te halen’ naar de natiestaat.

•Europa van wisselende snelheden. Landen kunnen in dit scenario veel explicieter opteren voor Europese samenwerking op het gebied van achtereenvolgens handel, vrij personenverkeer, klimaat, gezondheid, veiligheid, onderzoek en innovatie, munt, migratie en/of landbouw.

Elk scenario heeft voordelen en nadelen. In een volgende fase kan de discussie dan meer over concrete beleidsvoorstellen gaan. Moet er een Europese vliegtaks komen? Hoe kan belastingvlucht van multinationals voorkomen worden? Moet Europa meer zelfvoorzienend worden op het gebied van medicijnen of ICT? Pas daarna komt de hoe-vraag aan de orde. Hoe organiseren we dit op een democratische en effectieve manier?

De crisis rond Covid-19 heeft de urgentie van het nadenken over de toekomst van Europa vergroot. Het wordt tijd dat de Europese Unie dit momentum echt gaat benutten. Dat vergt organisatiekracht en vooral het durven stellen van de juiste vragen.

Lees ook

Voor de Brusselse bubbel is het einde van de videovergadering nog ver weg, met alle gevolgen van dien

Het einde van de soms moeizame videovergaderingen tussen de EU-hoofdsteden is nog niet in zicht. Politiek zware beslissingen komen zo niet van de grond.

We weten niet met wie we solidair moeten zijn. ‘Daarom breekt steeds de pleuris uit in de Europese Unie’

Wat is goed handelen? In de rubriek Nieuw Moreel Peil onderzoekt Peter Henk Steenhuis met een deskundige ethische vragen uit het coronatijdperk. Vandaag: met wie moeten we solidair zijn?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden