Column James Kennedy

We hebben geen impeachment nodig, maar zelfbeheersing

Het moet iedereen nu wel duidelijk zijn hoe immoreel de huidige Amerikaanse president is. Hoe durft hij de president van een ­ander land – in dit geval Oekraïne – te vragen of hij de zoon van zijn aartsrivaal Joe Biden wil onderzoeken. En misschien zelfs geoormerkt geld voor Oekraïne achterhouden totdat Kiev ­instemt met dit verzoek.

Trump lijkt totaal niet te beseffen dat je geen buitenlandse krachten mag inschakelen om binnenlandse rivalen te ondermijnen, laat staan dat je Amerikaans belastinggeld inzet voor electoraal gewin. Zijn eerdere bewering dat hij de uitnodiging om met de Russen ­samen te spannen uit ethische overwegingen zou hebben afgeslagen, is nu ook volstrekt ongeloofwaardig.

Naast immoreel zou zijn gedrag ook onwettig kunnen zijn, al kun je een zittende president waarschijnlijk niet voor de rechter slepen. Toch is het een vergissing om de weg in te slaan naar impeachment. Ik erken ruiterlijk dat

het goed voelt om te pleiten voor ­im­peachment door het Huis van Afgevaardigden en afzetting door de Senaat – de procedure voorgeschreven door de Amerikaanse grondwet. Zo kun je de normen van goed politiek bestuur hooghouden en rekenschap eisen van een man die dit zijn hele leven heeft ontlopen. En misschien is er nu echt kans op succes. Nooit eerder was het ­bewijs van laakbaar gedrag door de president zo helder en wellicht komt de klokkenluider de komende dagen met nog meer bewijzen.

Een teken van onmacht om de president te raken

Maar er kleven ook grote bezwaren aan impeachment. In de eerste plaats een praktisch bezwaar: de kans is klein dat de Senaat meegaat in de procedure omdat de Republikeinen daar een meerderheid vormen. Zelfs als het Huis van Afgevaardigen stemt voor impeachment, zou het slechts symboolpolitiek zijn en dus een teken van onmacht om de president werkelijk te raken.

Daarnaast wijzen meerdere commentatoren erop dat de hele politieke agenda in de ban zal komen van dit vraagstuk, waarin beide partijen verbeten tegenover elkaar staan. Veel andere politieke kwesties raken ondergesneeuwd en de kwaliteit van de besluitvorming komt onder druk. Een grote bedreiging voor de Democraten is dat ze geen kans krijgen om te laten zien waar ze wél voor staan, en alleen waar ze tegen zijn. Opiniepeilingen wijzen uit dat dit een uiterst riskante strategie is, want Amerikanen willen positieve redenen hebben om voor de Democraten te stemmen. Een grote focus op de slechtheid van de president levert te weinig op.

Ook maak ik me zorgen over een ­ander aspect van impeachment. Het is geen juridisch, maar een politiek ­instrument. Het criterium voor vervolging is onder meer ‘high crimes and misdemeanors’, zware misdrijven en misdragingen, en dat is een vage omschrijving. In de gepolariseerde politieke ­wereld van de laatste decennia is impeachment in Amerika vooral een politieke strijd, waarin elke aantijging – hoe terecht ook – wordt afgedaan als hetze, zoals de Republikeinen nu al beweren.

Het moet om het algemeen belang draaien

Als je dit instrument te vaak gaat ­inzetten, verliest het zijn legitimiteit. Misschien komt er een tijd waarin vrijwel elke president die te maken heeft met een vijandig Congres ook te maken krijgt met een impeachmentprocedure.

Zelfs als de president zichzelf niet in toom kan houden, mag van zijn tegenstanders verwacht worden dat ze zelfbeheersing laten zien. Dit is precies wat we nodig hebben in een tijd van polarisatie. De Wall Street Journal-columnist William Galson heeft voorgesteld dat het Huis van Afgevaardigden de president censureert, zoals dat ook gebeurde in 1834 bij een zittende president. Dat levert een reprimande op, maar grijpt niet naar het zwaarste middel. Ook kan nieuwe wetgeving worden geïntroduceerd, gedragen door beide partijen, waardoor het toekomstige presidenten wordt verboden om zich op deze ­manier te misdragen. Zolang de indruk maar wordt voorkomen dat het in de politiek draait om strijd tussen partijen en niet om het algemeen belang.

Dat de president zo handelt is al erg genoeg, hij moet niet de kans krijgen om de impeachment te gebruiken om gelijk te krijgen en als underdog electorale winst te behalen.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij  om de week zijn visie op de Nederlandse samenleving.  Lees hier meer columns van James Kennedy.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden