Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat opvalt aan de doden is dat je nooit meer iets van ze hoort

Opinie

Bert Keizer

Bert Keizer © Trouw
Column

Eigenlijk vind ik 'doodswens' een verkeerde uitdrukking,' zei collega R. Leg maar eens uit, zeiden wij. "Omdat mensen die dood willen eigenlijk niet dood willen. Wat ze willen is dat dit leven ophoudt, en dat is een heel andere wens." 

Hij vindt dat mensen niet kunnen verlangen naar de dood, omdat dood-zijn geen belevenis is. De toestand van er-niet-zijn is onbereikbaar. Omdat je er immers niet meer bent als je daarin terecht bent gekomen.

Lees verder na de advertentie

Vergelijk het maar met 's avonds inslapen. Er is dan geen moment waarop je met grote opluchting kunt constateren dat je eindelijk lekker slaapt. Want dan ben je nog steeds wakker. Helaas gaat het bij het Definitieve Inslapen precies zo. Er is geen ogenblik waarin je je nog eens goed kunt uitstrekken in de kist om met kolossale opluchting vast te stellen dat je eindelijk werkelijk overal vanaf bent. Het is een oud gegeven dat Epicurus al eens bondig formuleerde: 'Waar ik ben daar is de dood niet en waar de dood is daar ben ik niet'.

Jean Amery heeft wel eens geschetst hoe er toch een mogelijkheid bestaat om dit slaken van de allerlaatste postmortale zucht heel erg dicht te naderen. Hij stelde zich voor hoe de aanstaande zelfdoder zich kon verheugen over de ontsnapping aan het mensengeslacht in de 24 uur voorafgaande aan zijn daad. Gewoon door zich onvindbaar af te zonderen met de overdosis op zak. In de kist dus, als het ware. Hij heeft het zelf ook zo gedaan in 1978, maar we zullen nooit weten of daarbij sprake was van enige opluchting.

Ons leven kent geen einde zoals ons gezichtsveld geen rand kent

Schopenhauer

Ook Schopenhauer bezingt de epicurische afwezigheid van de dood, maar ik kan het citaat niet vinden. Wittgenstein herhaalt het: 'De dood is geen gebeurtenis in ons leven. We beleven de dood niet. Ons leven kent geen einde zoals ons gezichtsveld geen rand kent.' Dat laatste vind ik wel een briljante illustratie. Kijk maar eens naar uw gezichtsveld (bij wijze van spreken) en u ziet dat u niet door uw ogen naar buiten kijkt alsof u door twee gaten heen kijkt. Toen ik dit voor het eerst las bij Wittgenstein viel er een last van me af. Ik was net twintig en had nog weinig meegemaakt op het gebied van doodgaan. Ik ervoer het als een echte ontdekking dat ik mijn eigen doodzijn niet zou hoeven door te maken.

Missie

Ik ben nu vijftig jaar verder en beschouw dit als slimme prietpraat, omdat het belang van je eigen dood slinkt naarmate je ouder wordt. Biologisch is dit helemaal in orde, want een twintiger heeft nog een belangrijke missie voor de boeg in het voortplantingscircus, terwijl een zeventiger als ik die taak er nu wel op heeft zitten. Ik weet dat Mick Jagger daar anders tegenaan kijkt, maar we houden het even dicht bij huis.

Wat mij irriteert in Epicurus, Schopenhauer en Wittgenstein is dat ze blijven steken in de vrij loze constatering dat je je eigen dood nooit meemaakt en geen woord wijden aan het onthutsende feit dat je de dood van vele anderen wel meemaakt. En hoe. Vrijwel iedereen valt het op dat je met stijgende leeftijd hoe langer hoe vaker naar het kerkhof moet om geliefden weg te brengen. Als iemand dáár nou eens een tekst bij weet te verzinnen waardoor ik op mijn zeventigste net zo lekker wordt opgetild als door Epicurus op mijn twintigste!

Want wat vooral zo opvalt aan doden is dat je nooit meer iets van ze hoort. Hoewel, soms is er een wonderbaarlijke onderbreking in het doodzijn van geliefden. Collega V. droomde laatst over een vriendin die nu twee jaar dood is. 'Haar oudste dochter is net moeder geworden, haar kleinkind dus. De nacht voordat we daar op kraambezoek gingen droomde ik over haar. In mijn droom stap ik het huis binnen dat vol is met vrolijke mensen en ineens zie ik haar in het gedrang. Ik loop op haar af in onbegrijpende verwondering en vraag haar: 'Maar Mieke, hoe speel je dit klaar? Ik dacht dat jij eigenlijk nogal druk was met dood zijn dus eigenlijk?' Ze keek me lachend aan en zei: 'Luister Gerard, voor sommige dingen moet je gewoon tijd maken.' Hij werd wakker in tranen en voelde zich in tijden niet zo dankbaar.

Filosoof en arts Bert Keizer schrijft columns over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Ons leven kent geen einde zoals ons gezichtsveld geen rand kent

Schopenhauer