Opinie

Wat moddergooien in verkiezingstijd mag best

Nu de conventies achter ons liggen, kan de strijd tussen de Amerikaanse presidentskandidaten werkelijk losbarsten. Daarbij zal ongetwijfeld met gulle hand modder worden gegooid. De campagne zal negatieve trekken vertonen, zoals Amerikaanse campagnes sinds mensenheugenis doen. In een recent overzicht van de vijfentwintig meest smerige verkiezingscampagnes uit de Amerikaanse geschiedenis kwamen er niet minder dan vier van de top-vijf uit de negentiende eeuw.

Wij Nederlanders vinden dat maar niks, negatieve campagnes. Al dat modder gooien, bah. Dat hoort niet, zoiets doe je niet, zo ga je niet met elkaar om. Een beetje niveau en respect graag! Typisch Amerikaanse toestanden ook, en daar kun je er beter niet te veel van hebben. De stekeligheden die iemand als Jack de Vries bedacht voor de CDA-campagne van 2006 waren op het randje. Volgens sommigen is zeggen dat een politieke tegenstander ’draait’ en ’liegt’ al over die rand heen. Ze proberen me kapot te maken, jammerde Wouter Bos.

Het is echter de vraag of zogenaamde negatieve campagnes, die beter aanvals- of agressieve campagnes genoemd kunnen worden, nou echt altijd zo kwalijk zijn. In Amerika is het debat daarover nog lang niet beslecht. Zeker, velen menen slechts schadelijke kanten van die campagnes te zien. Zij menen te weten dat kiezers erdoor worden afgeschrikt, dat hun politiek cynisme erdoor gevoed zou worden, en dat zij zich uiteindelijk van het politieke proces afkeren. Er wordt gewezen op de relatief lage opkomst bij presidentsverkiezingen.

Toch zijn er ook andere geluiden. Hier en daar is zelfs een hartstochtelijke verdediging van de negatieve campagne te vinden. En hoewel het op het eerste gezicht om advocaten van de duivel lijkt te gaan, hebben die verdedigers interessante argumenten in handen. Hun eerste argument is zo eenvoudig, dat het gemakkelijk over het hoofd wordt gezien. Zij wijzen erop dat het in de politiek per definitie gaat om verschillen van inzichten en belangen. Inderdaad, dat is een open deur.

Vervolgens vragen zij zich af waarom politici of partijen zich dan niet zouden mogen uitspreken tegen hun tegenstanders. Waarom alleen de eigen plannen aanprijzen en niet wijzen op de verwerpelijk geachte voorstellen van de politieke tegenstander? In een volwassen democratie moet het leveren van kritiek, venijnige kritiek wellicht met hier en daar een sneer en felle uithaal, toch kunnen? Sterker nog, het zou kunnen bijdragen aan de vitaliteit van het debat en de politieke strijd. Het zou de kiezer wat te kiezen geven.

Een tweede punt dat verdedigers van de negatieve campagne aanvoeren, is dat het de kiezer relevante informatie oplevert. Voor het presenteren van de eigen prachtige plannen is in de regel weinig aanvullende informatie nodig. Ik heb een plan waardoor de economie zal groeien, heus, geloof mij, steun mij! Prima, maar inhoudelijk nogal karig. De politieke tegenstander die dit plan aan flarden probeert te schieten, komt echter niet weg met alleen een diskwalificatie ervan. Nee, die zal dieper moeten ingaan op de onjuistheden, inconsistenties en andere onvolkomenheden in die voorstellen. De aanval dient aldus gepaard te gaan met inhoudelijke argumenten, met details en feitelijke informatie die de plannen van de tegenstander ondergraven. Daar kan de kiezer alleen maar zijn voordeel mee doen. Dat is te meer zo, omdat, anders dan het vooroordeel tegen negatieve campagnes stelt, de aanval veelal minder op de persoon dan op zijn gevoerde beleid en beleidsvoorstellen is gericht.

Leve de negatieve campagne dan? Dat zou overdreven zijn. Maatvoering is belangrijk. Maar het gooien met modder tijdens verkiezingscampagnes kan wel degelijk positieve effecten hebben. Een modderbad op zijn tijd kan een heilzame werking hebben.

De auteur is universitair hoofddocent en bijzonder hoogleraar Kiezersonderzoek Universiteit Leiden. Hij vervangt Willem Breedveld, die met vakantie is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden