Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat kan er zo gevoelig zijn aan informatie over natuur?

Opinie

CAROLINE RAAT | BESTUURSRECHTJURIST, ONDERZOEKER NAAR KLOKKENLUIDERSKWESTIE en UNIVERSITEIT TWENTE

De zeearend die begin mei in de Oostvaardersplassen werd geboren.

Wie controleert de overheid? Minister Donner vindt dat de werking van de Wet Openbaarheid van Bestuur beperkt moet zijn tot welgevallige overheidsinformatie. Klokkenluiders wachten al jaren op wetgeving die hen beschermt. Kritische belangenorganisaties verliezen subsidie. Procederen tegen belangrijke overheidsbesluiten wordt steeds lastiger. Ziedaar het huidige klimaat in Nederland voor het onthullen van misstanden. Het is niet zo gek dat belangenorganisaties soms op zoek gaan naar andere middelen om de overheid te blijven controleren.

Natuurorganisatie Das&Boom besloot Blekerleaks.nl in het leven te roepen, een website waarop ambtenaren worden opgeroepen gegevens te lekken over het 'desastreuze natuurbeleid' van staatssecretaris Bleker. 'Lekken' is het anoniem doorspelen van informatie met als doel het aankaarten van misstanden. En internet is daarvoor ideaal. De overheid probeert dit met een juridisch achterhoedegevecht te voorkomen, en krijgt daarbij steun van sommige deskundigen. In Trouw van 4 mei waarschuwt hoogleraar Corien Prins dat lekken strafbaar is, vanwege schending van ambtsgeheim.

Het is echter de vraag of alles waarop het stempel 'vertrouwelijk' staat, ook 'geheim' is.

Volgens de Wet Openbaarheid van Bestuur is alle overheidsinformatie openbaar, tenzij er een goede reden is voor vertrouwelijkheid, zoals eenheid van de Kroon, veiligheid en economische belangen van de staat of privacy. Bij natuurinformatie lijken mij die vergezocht. Uiteraard is er ook een prettig cryptisch geformuleerde ontsnappingsmogelijkheid: uit 'documenten voor intern beraad' wordt geen informatie verstrekt voor zover het gaat om 'persoonlijke beleidsopvattingen'. Dit betekent niet dat deze documenten geheim zijn, maar dat de beleidsopvattingen worden verstrekt in een 'niet tot personen herleidbare vorm'.

Het vervelende met de Wob is dat je om de gegevens moet vragen en dat gerechtelijke procedures erover lang kunnen duren. Bovendien, als de overheid zegt dat er geen gegevens zijn, dan moet de verzoeker aantonen dat het waarschijnlijk is dat die er wél zijn. Dan maar een leaks.nl voor alle denkbare beleidsterreinen. Alle informatie die daar binnenkomt en die niet valt onder de weigeringsgronden van de Wob, kan op voorhand niet geheim zijn. Het lekken ervan is dus ook niet strafbaar.

'Geheim' is volgens de Ambtenarenwet wat 'uit de aard der zaak volgt'. Een dergelijke vage bepaling staat ook in de Algemene wet bestuursrecht. Voor het Rijk ontbreekt duidelijke wetgeving. 'Staatsgeheimen' betreffen alleen de staatsveiligheid.

De Wet bescherming staatsgeheimen gaat alleen over de plaatsen waar deze geheimen zich bevinden - in dit geval: militaire terreinen met natuurwaarde wellicht? In de Gemeentewet en Provinciewet staan strikte procedures voor geheimhouding, gelinkt aan de Wob. Is die procedure niet of onterecht gevolgd en zijn er geen andere duidelijke redenen waarom gegevens binnenskamers moeten blijven, dan moeten die gegevens openbaar zijn.

Het is in een democratische rechtsstaat niet de bedoeling dat ambtenaren eigenhandig gegevens openbaar maken. Doen zij dat toch, dan is dat soms plichtsverzuim. Dat is een ontslaggrond, maar geen strafbaar feit. Als die gegevens juist in het belang van diezelfde democratische rechtsstaat wel openbaar horen te zijn, dan vind ik het verdedigbaar dat ambtenaren hun burgerplicht doen en deze doorspelen. Desnoods door te leaken.

Deel dit artikel