Wat is er nou erg aan dom gescheld?

Theo van Gogh Beeld Kippa
Theo van GoghBeeld Kippa

Toen Theo van Gogh in 2004 vermoord werd, ontdekte Nederland hoezeer het gehecht was aan de vrijheid van meningsuiting. De schok klinkt nog na in 'Met alle geweld' (2008), Hans Achterhuis' veelomvattende studie naar geweld in al zijn, vooral fysieke, hoedanigheden.

Leonie Breebaart

Hoe kwetsend iemand zich ook uitlaat, schrijft Achterhuis, nooit mag kwetsende taal beantwoord worden met geweld - laat staan met moord. Daarbij citeert hij de liberale geloofsbelijdenis van John Stuart Mill, waarin de vrijheid wordt verdedigd om alles te zeggen en te doen wat we willen "met alle gevolgen vandien, zonder hinder van onze medemensen, zolang wij hen niet schaden, ook al vinden zij ons gedrag dwaas, verkeerd of verdorven".

Maar de vrijheid om te zeggen wat je wilt is nu eenmaal niet het enige dat een samenleving leefbaar houdt. Daarom heeft Mark Rutte, zelf liberaal, zich vorige week aangesloten bij het initiatief van PvdA'er Hans Spekman tegen 'dom gescheld op internet', waarbij hij gelukkig wel duidelijk maakt dat zulk gescheld niet meteen strafbaar wordt. De formulering is bovendien zo gekozen dat columnisten zich geen zorgen hoeven te maken. Het duo Rutte-Spekman spreekt zich uit tegen 'dom gescheld op internet': tegen de treurige losers dus, die over geen ander podium beschikken dan internet, waar je iedereen voor rotte vis en erger mag uitmaken zonder je naam te noemen.

Geharnaste liberalen en fundamentalisten van het vrije woord zouden zich niettemin druk kunnen maken over dit beschavingsoffensiefje. Hebben Rutte en Spekman zich niet zelf op het drempelverlagende internet begeven, omdat ze wilden weten wat de gewone man denkt? Is het dan niet gevaarlijk Nederlanders terug te fluiten die niet hebben geleerd zich in het subtielere idioom van de elite te hullen? Moeten zij nu weer op hun woorden gaan letten uit angst iemand te schofferen? Was 'dom gescheld' niet ooit de aanzet tot een pittig debat over pijnlijke onderwerpen?

Als dat al ooit waar was, is het tien jaar na de moord op Theo van Gogh een cliché geworden, dat urgentere problemen toedekt. Want met dank aan de anonimiteit van internet én aan de angst het debat op slot te zetten, lijken veel Nederlanders helemaal geen verschil meer te zien tussen schelden en discussiëren, tussen plagen en pesten, tussen uitdagen en dreigen. Ze denken dat schelden hetzelfde is als polemiseren. En dat dreigen oké is, zolang je er niet voor in je kraag wordt gegrepen.

Misschien zouden we thuis, op school en op tv weer wat moeten oefenen in het onderscheiden van uitspraken als 'De islam moet moderniseren' , 'De islam is een achterlijke religie', 'Moslims zijn achterlijk' en 'Jij achterlijke moslim.' U zult het misschien met mij eens zijn dat van de laatste twee al bijna een fysieke dreiging uitgaat, die verder debat niet bevordert. Maar veel Nederlanders vinden dat, getuige hun internetgedrag, een hopeloos ouderwets idee.

Nadat ons tien jaar lang is voorgehouden minder gevoelig te reageren op dom gescheld, wordt het daarom ook weer eens tijd te constateren dat woorden schade kunnen toebrengen, onnodige schade.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden