null Beeld

ColumnStevo Akkerman

Wat het persoonlijke CO2-budget gemeen heeft met waterschaarste, oliewinsten en de prijs van sigaretten

Stevo Akkerman

Eerst maar eens wat losse flodders die mij te binnen schoten vanwege het voorstel van bankier en econoom Barbara Baarsma voor een persoonlijk en verhandelbaar CO2-budget.

Er heerst in Nederland schaarste aan water, we krijgen minder dan we willen, maar we hebben geen vrije markt voor kraanwater, het is niet dat wie het hoogste biedt het meeste krijgt. Ondanks alle privatiseringen is het drinkwater nog altijd een nutsvoorziening, met gelijke en gereguleerde tarieven.

Er heerst ook schaarste aan fossiele brandstoffen, in economische zin, maar de winning van olie en gas is wel aan de markt overgelaten. Private ondernemingen halen uit de bodem wat van ons allemaal is en behalen daarmee grote winsten. VN-topman António Guterres zei woensdag: “De gezamenlijke winsten van de grootste energiebedrijven bedragen in het eerste kwartaal van dit jaar bijna 100 miljard dollar. Deze groteske hebzucht van de fossiele brandstofindustrie straft de armste en meest kwetsbare mensen, terwijl ze ons enige thuis vernietigen.”

Nog twee flodders. Een pakje sigaretten kost bij ons 8,20 euro, dat is niet vanwege de tabaksprijzen, het is omdat de overheid meer waarde toekent aan de volksgezondheid dan aan de vrijheid van het individu om zichzelf schade te berokkenen. En iedere ondernemer betaalt belasting als hij een bedrijfspand of -perceel met winst verkoopt, dat is logisch. Maar voor boeren geldt dit niet, las ik bij De Correspondent. Zij genieten een ‘landbouwvrijstelling’, die de samenleving de afgelopen tien jaar meer dan 11 miljard euro aan belastinginkomsten heeft gekost.

De individuele vrijheid is sowieso niet absoluut

Ik wil maar zeggen: de economie wordt niet geregeerd door natuurwetten. Het voelt soms zo, door de vanzelfsprekendheid waarmee wordt gesproken over de vrije markt en de wet van vraag en aanbod, maar het gaat altijd om politiek-morele keuzes, en iedereen kan zien hoe die van tijd tot tijd en land tot land verschillen. Met dat in het achterhoofd is het helemaal niet vreemd om fiscale instrumenten in te zetten omwille van het klimaat, en dat geldt ook voor het idee van een persoonlijke limiet op CO2-uitstoot. Natuurlijk beperkt dat de individuele vrijheid, maar die vrijheid is sowieso niet absoluut, we maken voortdurend afwegingen tussen de vrijheid van de één en het belang van de ander(en), anders zouden we niet zoiets hebben als een maximumsnelheid op onze wegen.

Dat Baarsma’s voorstel zo veel opzien baarde, was vooral omdat ze opperde dat iedereen zou kunnen handelen met zijn CO2-budget. Zo zouden de reislustigen de uitstootrechten van de thuisblijvers kunnen overnemen. Nu klonk dat nog wel handig, maar als je het formuleert als ‘de rijken kopen de rechten van de armen’, krijgt het een akelige bijsmaak. Dit vergroot de ongelijkheid, was de teneur. Mij lijkt eerder dat het de ongelijkheid zichtbaarder maakt – de rijken doen altijd van alles waar de armen alleen van kunnen dromen, dat zal hierdoor niet veranderen.

De vraag is: vinden we ongelijkheid op dit punt even aanvaardbaar als elders of kiezen we ervoor alle burgers aan eenzelfde limiet te onderwerpen? En is dat een kwestie van rechtvaardigheid of van jaloezie? Ik aarzel nog.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden