Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Wat de natie kan, kan Europa nog niet

Opinie

René Grotenhuis

© AFP
Opinie

Met de Europese verkiezingen vandaag dreigt een nieuwe overwinning voor nationalistische partijen en de vorming van een groot nationalistisch anti-Europees blok in het Europarlement. En dus richten veel pijlen zich op het nationalisme als een gevaarlijk, maar ook achterhaald politiek concept. In een globaliserende wereld is de natiestaat een overblijfsel van het verleden.

Juist progressieve kiezers en partijen zouden zich moeten realiseren dat de natiestaat de basis is onder solidariteit.

Lees verder na de advertentie

Ook Denker des Vaderlands Daan Roovers vraagt zich af of landsgrenzen niet iets van vroeger worden en constateert dat haar studenten meer hebben met een student in Berlijn dan met een ‘pompbediende in Meppel’. Die constatering is vast terecht in een tijd waarin elke student wel een tijdje ergens in het buitenland studeert. Onder hoogopgeleide en progressieve burgers lijkt het vanzelfsprekend om groter te denken en staat het nationale vaak gelijk aan een zekere benepenheid waar ze niet veel mee hebben (behalve als Ajax wint en Duncan top is bij het Songfestival).

Juist progressieve kiezers en partijen zouden zich moeten realiseren dat de natiestaat de basis is onder solidariteit. Door de vorming van de natiestaat werd het mogelijk om rijke en arme burgers tot elkaar te verplichten als het gaat om onderwijs, betaalbare zorg en publieke infrastructuur. In de natiestaat wordt gedefinieerd wie burgers zijn en wie op grond van dat burgerschap verplicht zijn om belasting te betalen en in ruil daarvoor recht hebben op voorzieningen. In dat kader hebben we een collectieve zorgplicht en een collectief recht op voorzieningen georganiseerd. Welvarende burgers en ondernemers betalen mee voor degenen die op bijstand en andere voorzieningen zijn aangewezen en de Randstad draagt bij aan de voorzieningen in Oost-Groningen. Het verbindt de pompbediende in Meppel met de student in Nijmegen.

Grenzen

Zonder grenzen is het niet meer mogelijk te definiëren wie aangesproken kan worden op zijn verantwoordelijkheid en wie rechten kan doen gelden. Het is het onvermijdelijke gevolg van de sociologische wet dat elke groep waarbinnen rechten en plichten worden afgesproken, ook grenzen heeft en dat er dus ook mensen zijn die daarbuiten vallen. De welvaartsstaat was niet mogelijk zonder natievorming.

De natiestaat mag dan op gespannen voet staan met culturele en intellectuele globalisering, er is voorlopig nog geen alternatief als het gaat om de organisatie van solidariteit in de welvaartsstaat. De EU heeft de afgelopen decennia niet laten zien dat ze in staat is die solidariteit plaatsvervangend te realiseren. Het voortvarende proces van vrij verkeer van goederen en diensten is gepaard gegaan met een trage en karige sociale agenda. Zo ontmoeten vervoersbedrijven die Oost-Europese chauffeurs uitspelen tegen West-Europese collega’s in de praktijk maar weinig beperkingen, ondanks alle inspanningen van Europarlementariërs en vakbonden. En de Grieken weten uit ervaring hoe ver Europese solidariteit reikt. Er is geen gebrek aan goede bedoelingen, maar de effectieve machtsvorming die nodig is om solidariteit te organiseren, komt op Europees niveau maar aarzelend van de grond. Dan is het niet gek dat burgers meer vertrouwen hebben in de natiestaat dan in Europa.

Gevaarlijk spel

Een werkelijk federaal Europa is theoretisch goed denkbaar, maar lijkt praktisch ver uit het zicht. Wie luchtigjes doet alsof de natiestaat zijn langste tijd heeft gehad zonder een reëel politiek alternatief, speelt daarom hoog en gevaarlijk spel. Daarom is het ook voor progressieve krachten van belang de natiestaat als voorlopig meest reële grondslag van solidariteit te verdedigen. Niet als naar binnen gekeerd fort: voor progressieve krachten is solidariteit altijd samengegaan met openheid naar de wereld: de oorlog in Syrië en de armoede in Afrika passen binnen die solidariteit. Juist kwetsbare burgers hebben die natiestaat nodig voor hun solidariteit.

Lees ook:

Vinden we landsgrenzen nog wel belangrijk?

Welke waarden liggen er achter de standpunten van EU-politici? Over welk Europa dromen ze? Voorafgaand aan een lijsttrekkersdebat laat Denker des Vaderlands Daan Roovers zien hoe je de filosoof uit de politicus bevrijdt, en uit de kiezer.

Cultuurwetenschapper Ico Maly: Nieuwrechts holt de democratie uit

Wereldwijd delen populisten niet alleen hun taal, maar ook hun reactie op migratie. En vooral: ze strijden tegen vrijheid, gelijkheid en mensenrechten, zegt Ico Maly. Hij is cultuurwetenschapper en docent Digital Media and Politics aan Tilburg University.

Deel dit artikel

Juist progressieve kiezers en partijen zouden zich moeten realiseren dat de natiestaat de basis is onder solidariteit.