OpinieBig Tech

Wat Big Tech kan leren van de ouderwetse krant

null Beeld

De megaschaal van Facebook, Twitter en andere sociale platforms knelt. Verklein hun macht en laat ze een voorbeeld nemen aan journalistieke media, vindt D66-Kamerlid Kees Verhoeven.

Nu Donald Trump van Twitter gegooid is, vindt verhit debat plaats over Big Tech en censuur. Politici kunnen deze netelige kwestie niet langer links laten liggen, want onze democratische rechtsstaat staat op het spel.

Dat het verdienmodel van Big Tech leidt tot ongezonde markt- en mediamacht is wel duidelijk geworden. Monopolies smoren concurrentie en innovatie, medewerkers en creatieve makers krijgen niet hun verdiende loon en de techreuzen ontlopen hun belastingplicht. Maar bovenal verspreiden de platforms haat en desinformatie met intimidatie en polarisatie als gevolg.

Nu Big Tech Trump collectief heeft geweerd, blijkt hoe invloedrijk Twitter en Facebook zijn. En: hoe weinig verantwoordelijkheid ze genomen hebben. Want ze vormden als machtige kanalen jarenlang een voedingsbodem voor haat, leugens en complotten. Met als credo: we zijn slechts een platform, een doorgeefluik zonder inhoudelijke verantwoordelijkheid. Terwijl ze in werkelijkheid bepalen welke informatie mensen zien.

De marktmacht én de mediamacht van Big Tech moeten aangepakt

Nu techreuzen eindelijk verantwoordelijkheid nemen, knelt hun megaschaal: het handhaven van huisregels lijkt op een beperking van het grondwettelijke recht op vrijheid van meningsuiting. Zonder democratische controle. Angela Merkel vindt dit problematisch en stelt dat dit aan wetgevers en rechters is. Tegelijk juicht Eurocommissaris Thierry Breton het toe dat platforms eindelijk ingrijpen.

Om dit veelkoppige vraagstuk op te lossen, is het nodig zowel de marktmacht als de mediamacht van Big Tech aan te pakken. Het gebrek aan transparantie, ‘redactionele’ verantwoordelijkheid en alternatieve platforms vormen het onderliggende probleem.

Dit vereist vier maatregelen. Allereerst aanscherping van het mededingingsbeleid, zodat het mogelijk wordt bedrijven op te knippen en fusies te verbieden. Dat YouTube in handen is van Google en Facebook eigenaar is van Instagram, had dan voorkomen kunnen worden. Met minder monopolies en meer zuurstof voor nieuwe bedrijven als resultaat. Ten tweede moeten overheden grip op algoritmes afdwingen. Deze sturen mensen zonder dat ze het weten of begrijpen. Ten derde moeten we stoppen met gepersonaliseerde advertenties. Dit verdienmodel geeft een perverse prikkel om mensen zo lang mogelijk op het platform te houden, desnoods met extra opruiende inhoud. Zolang polarisatie loont, verandert er weinig. Daarom moet Big Tech, tot slot, overstappen naar een organisatiemodel met onafhankelijke redacties.

Niet de opbrengst maar inhoud moet leidend worden

Big Tech kan leren van ‘ouderwetse media’ met hun nieuwsredacties, journalistieke codes en ombudsmannen. Tijdens de Amerikaanse verkiezingen bleek dat Facebook een ‘nepnieuwsknop’ heeft. Tijdelijk stimuleerde het bedrijf kwaliteitsjournalistiek boven haat en nepnieuws. Omdat de inkomsten terugliepen, draaide men dit later terug. Deze knop zou los moeten staan van commerciële belangen, zodat niet opbrengst maar inhoud leidend wordt. Het afdwingen van een onafhankelijke redactie doorbreekt de huidige tech-censuur met haar ongrijpbare willekeurigheid. Tevens voorkomt deze aanpak staatscensuur waarbij overheden bepalen wat wel en niet gezegd mag worden.

In de vorm van de Digital Services Act (DSA) en de Digital Market Act (DMA) zet de Europese Unie goede stappen, maar helaas nog zonder de cruciale scheiding tussen commerciële belangen en redactionele keuzes te regelen. Ondanks de soms moeizame EU-besluitvorming heeft privacywet GDPR inmiddels bewezen dat de sleutel ligt in een Europese vuist tegen Big Tech.

Het digitale domein is geen onbeschreven blad maar een steeds relevanter verlengstuk van onze leefwereld. Dat is een les die de bestorming van Capitol Hill ons heeft geleerd.

Lees ook:

Twitter had Donald Trump al maanden geleden kunnen verbannen, maar hij bracht nou eenmaal geld op

Twitter verwijdert het account @realDonaldTrump. Dat had het volgens hoogleraar José van Dijck al eerder moeten doen.

Sociale media onder vuur om censuur: Republikeinen tot zwijgen gebracht

De verbanning van Donald Trump door Twitter liet de waarde van het bedrijf maandag op de beurs met meer dan 6 procent, rond 2,5 miljard dollar, inzakken. Beleggers waren mogelijk bang dat Twitter zonder het account van de president gebruikers zou kwijtraken aan sociale media die naar hun gevoel conservatieve meningen niet proberen te censureren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden