Column

Was de Duitse science-fiction serie Raumpatrouille een flop of cult?

De hoofdpersonen van 'Raumpatrouille' in het Orion ruimteschip. Beeld Raumpatrouille

Niets is zo aftands als de toekomst van gisteren. Dit jaar op de kop af een halve eeuw geleden zond de Duitse televisie de science-fictionserie 'Raumpatrouille' uit. Ademloos volgde ik als kind de 'fantastische avonturen van het ruimteschip Orion, aan de rand van de oneindigheid', zoals de voice-over aan het begin van elke aflevering de kijkers inprentte.

Heel vaak hoefde dat niet herhaald te worden. Wat de Duitse tegenhanger had moeten worden van Star Trek, die in hetzelfde jaar op de Amerikaanse tv begon, hield na zeven afleveringen alweer op.

Een fiasco? Misschien. Wie de zeven episoden nu terugziet (ze zijn allemaal op YouTube te vinden) kan enige meewarigheid niet onderdrukken. De speciale effecten, waarvoor de makers niettemin alles uit de kast haalden, ogen op zijn zachtst gezegd onbeholpen. Het bordkartonnen decor werd beroemd om de originele vormgeving van de controlepanelen, waarvoor een hele loodgieterwinkel moet zijn leeggehaald. De centrale bestuursknop werd gevormd door het duidelijk herkenbare handvat van een strijkbout.

Het was een ongelijke strijd tegen Star Trek, om nog maar te zwijgen van de overrompelende beelden waarmee Stanley Kubrick twee jaar later in zijn film '2001' het wereldpubliek verblufte. Toch zal 'Orion' in het jubileumjaar herdacht worden met speciale herdenkingszegels en nostalgische bijeenkomsten van onverdroten fans. Duitsland mocht de strijd om de SF dan verloren hebben, het had zich in ieder geval niet onbetuigd gelaten.

Militaristische karakter
Omstreden was de serie wel. Pacifisten bekritiseerden het 'militaristische' karakter ervan - en inderdaad komt in de hele reeks vrijwel geen enkele burger voor. Een interplanetaire oorlog als plot: heel fantasievol waren de bedenkers van 'Raumpatrouille' niet geweest. Met een galactische veldslag tegen de buitenaardse dreiging die de rode draad van de hele serie vormt eindigden de avonturen van ruimtepatrouilleschip Orion.

Beeld Raumpatrouille

Toch liep de serie soms opvallend vóór op haar tijd. Vrouwelijke generaals waren midden jaren zestig nog onvoorstelbaar, maar in de wereld van de Orion doodnormaal geworden. Veiligheidsofficier Tamara Jagellovsk, die de recalcitrante commandant van het ruimteschip, Cliff McLane, in het gareel moet zien te houden, blijft krachtig staande en zou later - hoewel zelf heteroseksueel - uitgroeien tot een lesbisch cult-model.

Der Kampf um die Sonne
Wie van Internationale Vrouwendag niet genoeg kan krijgen, zou aflevering 5 van de serie moeten bekijken: Der Kampf um die Sonne. Niet in de eerste plaats omdat daarin de aarde bedreigd wordt door een klimaatverandering met precies díe catastrofen die nu werkelijkheid dreigen te worden. Maar omdat de bemanning van de Orion er een planeet in ontdekt waarin alle bestuurlijke functies aan vrouwen zijn voorbehouden. De kleine ruimtekolonie leeft al 500 jaar in harmonische voorspoed omdat zij zich heeft onttrokken aan het 'mannelijke' machtsspel van de grote kosmische oorlogen.

Ook dat is nogal naïef en roept gemakkelijk meewarigheid op. Maar daarmee zijn de dialogen tussen McLane en de hoogste autoriteitsdraagster van deze samenleving niet minder betekenisvol, voor hún tijd en de onze. Zo militaristisch als ze zijn mag, de serie heeft daarmee haar eigen zelfkritiek in zich weten in te bouwen. En in één moeite loopt ze vooruit op het feministisme dat zich op dat ogenblik voorzichtig begon aan te kondigen.

Beeld Raumpatrouille

'Frauen wie Sie gibt es bei uns nicht,' zegt McLane tegen de gezagsdraagster die hem met haar weloverwogenheid heeft weten te imponeren. 'Noch nicht.' En zij antwoordt: 'Und Männer wie Sie bei uns ... nicht mehr' - met een onmiskenbare ondertoon van spijt. Uiteindelijk zal McLane geen andere keus hebben dan geruime tijd op de vreemde planeet te verblijven.

Mét of tegen zijn zin? Op dat punt moeten de makers van 'Raumpatrouille' aan Homerus' Odyssee hebben gedacht. Daarin wordt de held jarenlang in gevangenschap gehouden door de nimf Calypso, die hem zijn verlangen naar zijn vrouw Penelope niet kan doen vergeten. Bij Cliff McLane is de liefde van jonger datum. Hij is zojuist voor het eerst door zijn 'oppasser' Tamara Jagellofsk gekust. Ook hem, de 'Macher', is het initiatief op deze vrouwenplaneet uit handen geslagen.

Beeld Raumpatrouille
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden